NEN 3140 uitgelegd: wat betekent de norm voor bedrijven?

Waar NEN 3140 over gaat

NEN 3140 is een Nederlandse norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen. Met bedrijfsvoering wordt hier bedoeld: de installatie en het materieel veilig beheren, gebruiken en laten inspecteren zolang ze in gebruik zijn.

De norm geldt voor laagspanning: tot 1000 volt wisselspanning en 1500 volt gelijkspanning. De gewone installatie van een kantoor, winkel of werkplaats, met 230 volt per fase, valt daar ruim binnen. NEN 3140 is gebaseerd op de Europese norm NEN-EN 50110.

NEN-normen zijn betaalde documenten. Dit artikel legt in eigen woorden uit wat de norm regelt en citeert geen normtekst. Meer over de norm en de wijziging van 2019 leest u op de themapagina van NEN.

Wet, norm, certificaat en polis: vier verschillende dingen

Rond NEN 3140 lopen vier dingen door elkaar: wat de wet vraagt, wat de norm beschrijft, wat een certificaat is en wat een verzekeraar kan eisen. Ze hangen samen, maar het zijn verschillende dingen. Hieronder staan ze één voor één, met een overzicht aan het eind.

Wat de wet vraagt

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) geeft de werkgever een zorgplicht: hij zorgt voor veilig werk, ook waar met elektriciteit wordt gewerkt. Die zorgplicht staat in artikel 3 van de Arbowet.

Maatregelen tegen elektrische gevaren horen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en in het plan van aanpak. De RI&E is het overzicht van de risico's in uw bedrijf. Het plan van aanpak beschrijft wat u eraan doet.

Voor arbeidsmiddelen noemt Arboportaal artikel 7.4a van het Arbobesluit als grondslag voor de keuring. Een vaste termijn staat daar niet in. De werkgever bepaalt zelf hoe vaak, op basis van het soort arbeidsmiddel, het gebruik en de RI&E.

Wat de norm toevoegt

De wet zegt dat de werkgever voor veiligheid zorgt. NEN 3140 beschrijft hoe u dat bij elektrische installaties en arbeidsmiddelen kunt doen.

Volgens NEN is de norm strikt genomen niet wettelijk verplicht. Werken volgens NEN 3140 is wel de algemeen geaccepteerde manier om aan te tonen dat u de zorgplicht nakomt.

Wat een certificaat is

Een norm is geen certificaat en geen keurmerk. Een certificaat hoort bij een certificatieschema, zoals SCIOS: een schema voor onder meer inspecties van elektrische installaties en arbeidsmiddelen. Een inspectiebedrijf dat voor een SCIOS-scope is gecertificeerd, inspecteert volgens de regels van dat schema.

Werken volgens NEN 3140 is dus iets anders dan SCIOS-gecertificeerd zijn. Een inspectie volgens NEN 3140 kan ook zonder SCIOS-certificering. Verderop leest u welke scopes er zijn.

Wat een verzekeraar kan vragen

Brandverzekeraars kunnen een periodieke inspectie door een SCIOS-gecertificeerd bedrijf als voorwaarde in de polis opnemen. Dat is dan een afspraak in uw verzekering, geen wet. Wat uw verzekeraar vraagt, staat in uw polis. Kijk daar of vraag het uw verzekeraar.

In één overzicht

Installatie of arbeidsmiddel?

NEN 3140 gaat over twee soorten dingen: de vaste installatie van het gebouw en de elektrische arbeidsmiddelen waarmee wordt gewerkt. Ze worden apart beoordeeld, en de frequentie wordt op een andere manier bepaald.

Vaste installatie

Wat vast in het gebouw zit: de verdeelinrichtingen (de verdelers en groepenkasten), de bekabeling en de aansluitpunten, zoals wandcontactdozen. De installatie wordt beoordeeld op veiligheid voor de mensen die het gebouw gebruiken. Dat kan volgens NEN 3140, of onder certificering via SCIOS Scope 8.

Elektrisch arbeidsmiddel

Elektrisch materieel waarmee wordt gewerkt, vaak verplaatsbaar: handgereedschap, kabelhaspels, verlengkabels, bouwstroomkasten en machines. Arbeidsmiddelen worden per stuk gekeurd. Per arbeidsmiddel wordt vastgelegd wat is goedgekeurd en wat hersteld of vervangen moet worden.

Het onderscheid helpt ook bij het aanvragen van een offerte. Een keuring van arbeidsmiddelen en een inspectie van de vaste installatie zijn verschillende opdrachten. Waar de kosten van een keuring van afhangen, staat in een apart artikel over de kosten van een NEN 3140-keuring.

Hoe vaak wordt er geïnspecteerd?

De wet noemt geen vaste termijn. Hoe vaak u inspecteert, hangt af van de risico's en het gebruik. Voor de installatie en voor arbeidsmiddelen wordt dat op een andere manier bepaald.

De vaste installatie

Tot 2019 kende NEN 3140 een vaste jaarlijkse visuele inspectie: een controle op zicht. Met de wijziging van 2019 is die vervallen. Volgens NEN bepaalt nu de installatieverantwoordelijke (IV) hoe vaak de installatie wordt geïnspecteerd, en legt die dat vast. Is er niets vastgelegd, dan geldt eens per jaar.

De installatieverantwoordelijke is, zoals de naam zegt, de persoon die verantwoordelijk is voor de installatie. Wie die rol in uw bedrijf heeft en hoe u dat regelt, bespreekt u het best met een deskundige.

Arbeidsmiddelen

Voor arbeidsmiddelen is er geen vaste frequentie. De werkgever bepaalt die op basis van het soort arbeidsmiddel, het gebruik en de RI&E. De toelichting bij het Arbobesluit noemt eens per jaar als veilige ondergrens.

Een boormachine die elke dag mee naar de bouw gaat, krijgt het zwaarder te verduren dan een apparaat dat op kantoor op zijn plek blijft staan. Wat zwaar wordt gebruikt, vraagt daarom eerder aandacht. De werkgever kiest ook wie keurt: een deskundig persoon of een deskundige instelling.

Een bedrijf met personeel heeft een kantoor en een kleine werkplaats. De vaste installatie bestaat uit een hoofdverdeler en een onderverdeler in de werkplaats. In de werkplaats wordt gewerkt met boormachines, een haakse slijper, verlengsnoeren, een kabelhaspel en een bouwstroomkast. Het bedrijf is verzonnen en laat zien hoe de onderdelen samenhangen.

RI&E

De elektrische risico's van de installatie en de arbeidsmiddelen staan in de RI&E. De maatregelen staan in het plan van aanpak.

Vaste installatie

De installatieverantwoordelijke legt vast hoe vaak de installatie wordt geïnspecteerd. Zonder vastlegging geldt eens per jaar.

Arbeidsmiddelen

De werkgever bepaalt per soort hoe vaak er wordt gekeurd. Het gereedschap uit de werkplaats wordt zwaarder gebruikt dan wat op kantoor staat en krijgt daarom eerder aandacht.

Vastleggen

Na elke ronde staat vast wat is gecontroleerd en wat is hersteld.

Het bedrijf kan laten zien hoe het voor elektrische veiligheid zorgt: per onderdeel een vastgelegde frequentie en een overzicht van wat is gecontroleerd en hersteld.

Wat dit wel en niet betekent: Het voorbeeld is verzonnen en noemt bewust geen termijnen. Hoe vaak u inspecteert en keurt, hangt af van uw eigen risico's en gebruik. Het zegt ook niets over wat uw verzekeraar vraagt; dat staat in uw polis.

NEN 3140 en SCIOS: wat is wat?

SCIOS deelt inspecties op in scopes: elk onderwerp heeft een eigen nummer. Deze vier hebben met elektrische installaties en arbeidsmiddelen te maken. De indeling staat op de scopepagina van SCIOS.

Scope 8 is gebaseerd op NEN 3140, maar het is niet hetzelfde. Een inspectie volgens NEN 3140 kan ook zonder SCIOS-certificering. Volgens SCIOS is een periodieke inspectie door een gecertificeerd bedrijf een beproefde manier om de zorgplicht uit de Arbowet aan te tonen.

Scope 8 en Scope 9 gaan over veilig gebruik en het voorkomen van letsel, niet over brandrisico. Daarvoor is Scope 10. Scope 10 is geen wettelijke plicht, maar een brandverzekeraar kan het als voorwaarde in de polis opnemen. Het Verbond van Verzekeraars was een van de initiatiefnemers van NTA 8220, het document waarop Scope 10 is gebaseerd.

Eplus is gecertificeerd voor SCIOS Scope 8 en Scope 10. Elektrische arbeidsmiddelen keurt Eplus volgens NEN 3140. Die keuring valt niet onder SCIOS Scope 9.

NEN 3140 naast NEN 1010

NEN 1010 en NEN 3140 gaan over een ander moment in het leven van een installatie. Nieuwe installaties, uitbreidingen en wijzigingen worden ontworpen en aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van NEN (stand 12 oktober 2026). Dat geldt ook voor de delen van de bestaande installatie die door een wijziging worden geraakt.

NEN 3140 gaat over de installatie zodra die in gebruik is: veilig beheren en laten inspecteren. Een bestaande installatie wordt in gebruik beheerd en beoordeeld via NEN 3140. Ze wordt niet bij elke nieuwe uitgave van NEN 1010 opnieuw aan die norm getoetst.

Wat er bij een inspectie gebeurt

Een inspectie of keuring verloopt globaal in vier stappen. Hoe er precies wordt gemeten en beoordeeld, hangt af van de installatie en het materieel, en valt buiten dit artikel.

1. Afstemmen: wat wordt er geïnspecteerd (de vaste installatie, de arbeidsmiddelen of allebei), waar en wanneer.
2. Inspecteren of keuren: een deskundige beoordeelt de installatie op veiligheid, of keurt de arbeidsmiddelen één voor één.
3. Rapporteren: de bevindingen komen in een rapport, of per arbeidsmiddel in een registratie: wat is goedgekeurd en wat hersteld of vervangen moet worden.
4. Herstellen en vastleggen: wat uit de inspectie komt, wordt hersteld. Leg vast wanneer er is gecontroleerd en wat er is hersteld.

Veelgemaakte misverstanden

“NEN 3140 is elk jaar wettelijk verplicht.” Dat zijn twee misverstanden in één zin. Strikt genomen is NEN 3140 geen wet. En een vaste jaarlijkse visuele inspectie van de installatie staat sinds 2019 niet meer in de norm: alleen als de frequentie niet is vastgelegd, geldt jaarlijks.

“De nieuwste uitgave is NEN 3140:2023.” Die bestaat niet als definitieve norm. De actuele uitgave is NEN 3140:2011+A3:2019. Aan een herziening wordt gewerkt, maar die was op 12 oktober 2026 nog niet definitief.

“Een Scope 8-inspectie en een NEN 3140-keuring zijn hetzelfde.” Nee. Scope 8 is een SCIOS-regeling die op NEN 3140 is gebaseerd. Volgens NEN 3140 inspecteren kan ook zonder SCIOS-certificering.

“NEN 3140 is een keurmerk.” Nee, het is een norm: een beschrijving van hoe u het veilig regelt. Wie volgens NEN 3140 werkt, is daarmee niet gecertificeerd. Certificering hoort bij een schema als SCIOS.

“Scope 10 is verplicht.” Niet volgens de wet. Een brandverzekeraar kan het wel als polisvoorwaarde stellen. Kijk in uw polis of vraag het uw verzekeraar.

Wanneer schakelt u een deskundige in?

Schakel een deskundige in als een van deze situaties voor u geldt:

• Er is nog nooit geïnspecteerd, of niemand weet wanneer het laatst.
• Uw RI&E noemt elektrische risico's, maar er is geen plan om ze aan te pakken.
• Uw verzekeraar of een huurder vraagt om een inspectierapport.
• U heeft verbouwd of uitgebreid, of het pand wordt anders gebruikt dan eerst.
• U weet niet precies welke arbeidsmiddelen er zijn en wanneer ze voor het laatst zijn gekeurd.

Eplus inspecteert volgens NEN 3140. Voor de vaste installatie gaat het om een inspectie onder SCIOS Scope 8 en Scope 10. Voor handgereedschap, kabelhaspels, verlengkabels en machines is er de keuring van arbeidsmiddelen volgens NEN 3140.

Meer korte vragen over inspectie en veiligheid vindt u in de Kennisbank Veiligheid.