Aardlekschakelaar valt steeds uit: oorzaken en veilige controles
Veel mensen denken dat een aardlekschakelaar die steeds uitvalt zelf kapot is. Meestal is het andersom: hij werkt, en hij reageert op stroom die ergens in huis weglekt. Dat is lastig als het licht en de koelkast steeds uitgaan, maar het is ook een waarschuwing.
Kort antwoord
Een aardlekschakelaar valt uit als er achter hem ergens stroom weglekt. Vaak zit dat lek in één apparaat, zoals een boiler, wasmachine of koelkast, of in vocht in een buitenlamp of buitencontactdoos. Soms is het de optelsom van kleine lekstromen, en soms is de schakelaar zelf defect. Haal de stekkers van de apparaten op de uitgevallen groepen eruit en zet hem één keer terug. Valt hij ook dan opnieuw uit, schakel dan een vakman in.
Op deze pagina (7)
Eerst: is het echt de aardlekschakelaar?
Kijk eerst welke schakelaar er is uitgevallen. Doe dat alleen aan de voorkant van de groepenkast en open niets. Wat elk onderdeel doet, leest u in de uitleg over hoe een groepenkast is opgebouwd.
Een aardlekschakelaar herkent u meestal aan de testknop, vaak gemarkeerd met een T. Achter één aardlekschakelaar zitten meestal meerdere groepen, en die vallen dan tegelijk uit.
Snelle check: wat staat er omlaag?
| Wat ziet u? | Wat is er uitgevallen? | Waar zit de oorzaak meestal? |
|---|---|---|
| Meerdere groepen tegelijk zonder stroom; een schakelaar met testknop staat omlaag | Een aardlekschakelaar | Stroom die ergens achter die schakelaar weglekt: het onderwerp van dit artikel |
| Eén groep zonder stroom; een gewone automaat staat omlaag | Een installatieautomaat | Te veel apparaten tegelijk of kortsluiting op die groep: zie het artikel over een groep die steeds uitvalt |
| Eén groep zonder stroom; de schakelaar van die groep heeft een eigen testknop | Een aardlekautomaat | Lekstroom, overbelasting of kortsluiting op die ene groep |
| Het hele huis is donker en er staat niets omlaag | Mogelijk de aansluiting of het net | Kijk of de buren ook zonder stroom zitten; het deel van de netbeheerder blijft dicht |
Wat lekstroom is en waarom de schakelaar dan uitvalt
Stroom loopt in een kring: via de ene draad naar een apparaat, via de andere terug. Een aardlekschakelaar vergelijkt die twee voortdurend. Zolang er evenveel terugkomt als er heen gaat, gebeurt er niets.
Gaat een deel van de stroom een andere weg, dan heet dat lekstroom. Die kan weglekken via de aarding van een apparaat, via vocht, of in het ergste geval via iemand die iets aanraakt. Wordt het verschil groter dan de grens waarvoor de aardlekschakelaar is gemaakt, dan schakelt hij af.
Waar het lek zit, weet hij niet. Daarom gaan alle groepen erachter uit, ook als de oorzaak in één apparaat in de bijkeuken zit.
Een beetje lekstroom is normaal
Veel apparaten lekken in normaal gebruik een heel klein beetje stroom, zoals een computer, een wasmachine of een apparaat met een verwarmingselement. Dat is geen probleem. Pas als het achter dezelfde aardlekschakelaar samen te veel wordt, of als één apparaat een echt lek krijgt, schakelt hij af.
Veelvoorkomende oorzaken en hun patroon
Wanneer de aardlekschakelaar uitvalt, zegt vaak al veel. Let op het moment, het weer en wat er aanstond. Het overzicht hieronder helpt een patroon te herkennen; de diagnose stelt een vakman met metingen.
Oorzaak en patroon
| Mogelijke oorzaak | Wanneer valt hij vaak uit? | Wat merkt u? |
|---|---|---|
| Vocht in een buitenlamp, buitencontactdoos of verbindingsdoos buiten | Bij regen, mist of dauw, of na het sproeien van de tuin | Na een droge periode blijft hij weer aan, tot de volgende bui |
| Boiler of close-in boiler | Als het verwarmingselement aanslaat, ook als niemand iets aanzet | Uitval op vaste momenten, bijvoorbeeld 's nachts of na het douchen |
| Wasmachine, droger of vaatwasser | Tijdens het opwarmen van water of op een vast punt in het programma | Uitval alleen als dat apparaat draait |
| Koelkast of vriezer | Als de koeling of het ontdooien aanslaat | Uitval op wisselende momenten, ook als iedereen slaapt |
| Optelsom van kleine lekstromen | Zonder vast moment, vaker als er veel aanstaat | Geen enkel apparaat is als oorzaak aan te wijzen |
| Beschadigde leiding | Vaak meteen na een klus, zoals boren in een muur, of na schade door water of knaagdieren | Hij valt direct weer uit, ook met alle stekkers eruit |
| Defecte aardlekschakelaar | Zonder herkenbaar patroon | Alleen met een meting door een vakman vast te stellen |
Niet volledig: ook een stopcontact in een vochtige ruimte, een vijverpomp of een vast aangesloten kookplaat kan lekken.
Valt hij uit als het regent?
Er zit dan meestal vocht waar het niet hoort: in een buitenlamp, een buitencontactdoos, een verbindingsdoos of bij de kabelinvoer van een armatuur. Via dat vocht vindt de stroom een andere weg, en de aardlekschakelaar doet waarvoor hij er is.
Na een paar droge dagen lijkt alles weer goed, maar het lek wacht op de volgende bui. Vocht kan bovendien contacten laten roesten, waardoor het erger wordt. Raak een natte buitenlamp of buitencontactdoos niet aan en open hem niet om hem te laten drogen.
De optelsom: veel kleine lekken samen
Soms is geen enkel apparaat echt defect. Dan tellen de kleine lekstromen achter één aardlekschakelaar op tot vlak onder de grens. Een extra apparaat of een vochtige dag is dan genoeg om hem te laten uitvallen.
Dit speelt vooral als er in de loop van de tijd veel apparaten bij zijn gekomen, terwijl de indeling van de groepenkast hetzelfde bleef. De oplossing zit dan in de kast: de groepen verdelen over meer aardlekschakelaars, of aardlekautomaten per groep. Dat werk is voor een installateur.
Wat u veilig zelf kunt nagaan
Zonder iets te openen of los te schroeven komt u al een eind: alles hieronder doet u met stekkers en met de schakelaars aan de voorkant van de kast. Zet de aardlekschakelaar niet vaker terug dan in de stappen hieronder staat. Valt hij op een ander moment opnieuw uit, stop dan.
Zo zoekt u veilig naar een patroon
- Zet de apparaten op de uitgevallen groepen uit en haal de stekkers eruit. Apparaten met een vaste aansluiting, zoals een boiler zonder stekker, laat u zoals ze zijn.
- Zet de aardlekschakelaar één keer terug.
- Blijft hij aan? Steek de stekkers één voor één terug en zet elk apparaat even aan. Geef apparaten die verwarmen of koelen de tijd om aan te slaan.
- Valt hij uit bij één bepaald apparaat? Haal die stekker eruit en zet de aardlekschakelaar nog één keer terug. Blijft hij nu aan, laat dat apparaat dan nakijken voordat u het weer gebruikt.
- Valt hij direct weer uit, ook met alle stekkers eruit? Dan zit de oorzaak in de vaste installatie of in een vast aangesloten apparaat. Dat is werk voor een vakman. Tot die er is, kunt u alleen nog zoeken welke groep het is, zoals hieronder staat.
- Noteer wanneer het gebeurde, wat voor weer het was en wat er aanstond. Daarmee zoekt een vakman sneller de goede kant op.
Welke groep is het?
Op het groepenoverzicht bij de kast ziet u welke ruimtes achter de aardlekschakelaar zitten. Valt hij ook zonder stekkers direct uit, dan zoekt u de groep met de automaten aan de voorkant: zet de automaten achter die aardlekschakelaar uit, zet hem terug en zet de automaten één voor één weer aan. Valt hij uit bij één groep, laat dan alleen die automaat uit en zet de aardlekschakelaar de laatste keer terug. Zo gebruikt u de rest van het huis tot de vakman er is.
Valt de aardlekschakelaar ook uit met alle automaten uit, of daarna toch weer, dan zegt deze proef niets meer. Laat hem dan uit staan en laat het verder aan een vakman over.
De testknop: ook als hij vaak uitvalt
Een schakelaar die vaak uitvalt, lijkt in elk geval te werken. Toch kan hij ook zelf verslijten, en gevaarlijker dan te vaak uitvallen is niet meer uitvallen als het moet. Volgens Techniek Nederland kan een defecte aardlekschakelaar, in combinatie met een fout elders, leiden tot een elektrische schok of brand.
Techniek Nederland adviseert daarom twee keer per jaar op de testknop te drukken, bijvoorbeeld rond het verzetten van de klok. Hoe de test verloopt, staat in de uitleg over de groepenkast.
Misverstanden over een aardlekschakelaar die uitvalt
- “Een aardlekschakelaar hoeft u nooit te testen.”
- Techniek Nederland adviseert twee keer per jaar te testen, ook als hij vaak uitvalt.
- “Een minder gevoelige schakelaar lost het op.”
- Het uitvallen stopt dan misschien, maar het lek blijft. U haalt juist de bescherming weg die u waarschuwde.
Wanneer schakelt u een vakman in?
Schakel een installateur in als een van deze situaties bij u speelt.
- De aardlekschakelaar valt direct weer uit, ook zonder apparaten aangesloten.
- Hij valt steeds opnieuw uit en u vindt geen apparaat dat de oorzaak is.
- Hij valt uit bij regen, en er zit buitenverlichting of een buitencontactdoos op die groepen.
- Een vast aangesloten apparaat, zoals een boiler, lijkt de bron.
- Hij schakelt niet uit als u op de testknop drukt.
Wat een vakman doet
Een installateur zoekt met meetapparatuur waar de stroom weglekt. Hij kan per groep de isolatie van de leidingen controleren, per apparaat de lekstroom meten en nagaan of de aardlekschakelaar zelf nog goed reageert.
Soms is de oplossing klein, zoals een buitenlamp die beter tegen vocht kan of een apparaat dat vervangen moet worden. Soms moet de groepenkast anders worden ingedeeld of uitgebreid. Een uitbreiding of wijziging van de installatie wordt ontworpen en aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van NEN (stand 12 oktober 2026).
Wilt u het laten uitzoeken? Eplus helpt bij storingen en aanpassingen aan de installatie in Heerhugowaard en omgeving. Meer over groepen, aardlek en meterkast staat in het overzicht van elektra-artikelen.
Veelgestelde vragen
Waarom valt mijn aardlekschakelaar uit als het regent?
Dan komt er meestal vocht op een plek waar spanning op staat, zoals een buitenlamp, een buitencontactdoos, een verbindingsdoos of een kabelinvoer. Via dat vocht lekt stroom weg en de aardlekschakelaar schakelt af, zoals bedoeld. Droogt het op, dan lijkt het over, maar bij de volgende bui begint het opnieuw. Laat meten waar het lek zit in plaats van de schakelaar steeds terug te zetten.
Waarom valt de aardlekschakelaar 's nachts uit, terwijl niemand iets aanzet?
Ook 's nachts schakelen apparaten zichzelf in. Een boiler warmt op, een koelkast of vriezer koelt of ontdooit, een wasmachine of vaatwasser kan op een timer staan en buitenverlichting gaat aan als het donker wordt. Ook dauw kan vocht in buitenlampen brengen. Noteer de tijd en welke apparaten op dat moment konden aanslaan: dat patroon helpt bij het zoeken.
Kan de aardlekschakelaar uitvallen door te veel apparaten tegelijk?
Niet door te veel stroom: dat is het werk van de automaat van een groep. Wel lekt elk apparaat een klein beetje. Staan er veel apparaten achter dezelfde aardlekschakelaar, dan kunnen die kleine lekstromen samen te veel worden. Dan helpt een andere verdeling van de groepen. Dat werk laat u doen door een installateur.
Kan de aardlekschakelaar zelf kapot zijn?
Dat kan. Een versleten schakelaar kan te snel uitvallen, of juist niet meer reageren als het moet. Of de schakelaar het probleem is of een lek erachter, stelt een vakman vast met een meting. Vervang hem niet zelf: daarvoor moet de groepenkast open, en daarachter zitten delen onder spanning.
Mag ik de aardlekschakelaar tijdelijk overbruggen tot de monteur komt?
Nee. Zolang het lek er is, beschermt de aardlekschakelaar u juist tegen een schok of brand. Overbruggen, vastzetten of uitschakelen haalt die bescherming weg. Weet u welke groep het is, laat dan alleen de automaat van die groep uit staan en gebruik de rest van het huis zoals gewoonlijk.
Wat betekent het als de aardlekschakelaar bij de test niet uitvalt?
Dan reageert hij bij een echt lek misschien ook niet, en mist u juist de bescherming waarvoor hij er is. Wacht dus niet tot de volgende storing, maar laat een installateur kijken, zoals Techniek Nederland adviseert. Daarna test u weer twee keer per jaar, zodat u een volgend probleem op tijd merkt.
Hulp van Eplus
Bronnen
- Test aardlekschakelaar kan ongelukken voorkomen, Techniek Nederland. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- NEN 1010:2020+C1:2024, status van de norm, NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
