Wat is aarding en waarom is een goede aardverbinding belangrijk?
Kijk eens naar de stekker van uw wasmachine. Aan de zijkanten zitten twee metalen strips, en die ontbreken op de stekker van uw telefoonlader. Die strips zijn het zichtbare deel van de aarding: een veiligheidsroute die u in het dagelijks gebruik niet merkt, maar die bij een defect het verschil maakt.
Kort antwoord
Aarding verbindt de metalen delen van apparaten en van uw installatie met de aarde. Komt er door een defect spanning op bijvoorbeeld de behuizing van een wasmachine, dan loopt de stroom via de beschermingsleiding weg en niet via uw lichaam. De aardlekschakelaar of de automaat schakelt dan af. Zonder goede aardverbinding blijft die spanning staan tot iemand het apparaat aanraakt. Of de aarding in orde is, stelt een vakman met metingen vast.
Op deze pagina (8)
Wat is aarding?
Aarding is een geleidende verbinding tussen de elektrische installatie in uw woning en de aarde: de bodem zelf. Op die verbinding zijn de aardcontacten van de stopcontacten aangesloten, en via die contacten de metalen behuizingen van apparaten.
In normaal gebruik heeft de aarding weinig te doen. Ze is er voor het moment dat er iets misgaat, zoals een losgeraakte draad of vocht in een apparaat. Dan geeft ze de stroom een veilige weg. Een onderbroken aardverbinding merkt u in het dagelijks gebruik dus niet.
Begrippen rond aarding
- Beschermingsleiding
- De draad die de aarding naar stopcontacten, lichtpunten en vast aangesloten apparaten brengt. In de volksmond heet hij kortweg de aarde. Hij heeft meestal groen-gele isolatie.
- Randaarde
- De metalen klemmen aan de rand van een stopcontact. Daarop maken de metalen strips aan de zijkant van een geaarde stekker contact met de beschermingsleiding.
- Aardelektrode of aardpen
- Een geleider in de bodem, vaak een metalen pen, die de installatie met de aarde verbindt. Niet elke woning heeft een eigen aardpen: hoe de aarding is opgebouwd, verschilt per woning en per aansluiting.
- Aardingsweerstand
- Hoe makkelijk stroom via de aardverbinding naar de aarde wegloopt: hoe lager, hoe beter. Die hangt onder meer af van de bodem, het vocht in de grond en de staat van de aardelektrode.
- Functionele aarde
- Een aardverbinding die een apparaat nodig heeft om goed te werken, bijvoorbeeld om storingen in elektronica te beperken, en niet in de eerste plaats voor uw veiligheid. U komt die vooral in bedrijfspanden tegen. In NEN 1010:2020+C1:2024 is roze de kleur voor functionele aardgeleiders.
Wat de aarding doet bij een defect
Neem een wasmachine met een metalen behuizing. Door slijtage of trillingen raakt binnenin een draad onder spanning de behuizing. Wat er dan gebeurt, hangt af van twee dingen: is er een goede aardverbinding, en zit er een aardlekschakelaar in de groepenkast die het doet?
Vier situaties bij dezelfde fout
| Situatie | Wat er gebeurt bij de fout | Wat dat betekent voor wie het aanraakt |
|---|---|---|
| Goede aarding en een aardlekschakelaar die het doet | De stroom loopt via de beschermingsleiding weg. De aardlekschakelaar merkt dat en schakelt af. | De spanning is in de regel weg voordat iemand het apparaat aanraakt. |
| Goede aarding, geen aardlekbeveiliging | De stroom loopt via de beschermingsleiding weg. Of de automaat snel genoeg afschakelt, hangt af van de opbouw van de installatie. | Er kan spanning op de behuizing blijven staan. De bescherming is minder dan met een aardlekschakelaar. |
| Geen aarding, wel een aardlekschakelaar die het doet | Eerst gebeurt er niets: de behuizing blijft onder spanning staan. | Pas als iemand het apparaat aanraakt, loopt er stroom door die persoon. Die krijgt een schok, en de aardlekschakelaar beperkt hoe lang die duurt door snel af te schakelen. |
| Geen aarding en geen aardlekbeveiliging | De behuizing blijft onder spanning staan en er schakelt niets af. | Wie het apparaat aanraakt, krijgt een schok en niets onderbreekt de stroom. Dit is de gevaarlijkste situatie. |
Het principe; in werkelijkheid speelt ook de opbouw van de aansluiting mee.
Twee lagen die elkaar aanvullen
De aarding geeft de stroom bij een fout een veilige route. De aardlekschakelaar merkt dat er stroom weglekt en schakelt af. Met alleen een aardlekschakelaar reageert de beveiliging pas als de stroom al een andere weg zoekt, en die weg kan door uw lichaam lopen. Hoe hoofdschakelaar, aardlekschakelaar en automaten samenwerken, leest u in de uitleg over de groepenkast.
Apparaten zonder aardaansluiting
Niet elk apparaat heeft aarding nodig. Veel kleine apparaten, zoals een telefoonlader of een föhn, zijn dubbel geïsoleerd: er zit een extra laag isolatie tussen de delen onder spanning en alles wat u kunt aanraken. U ziet dat aan het symbool van twee vierkantjes in elkaar op het typeplaatje. Apparaten met een metalen behuizing, zoals een wasmachine, droger, koelkast of oven, hebben meestal wel een geaarde stekker of een vaste aardaansluiting.
Potentiaalvereffening: metalen delen op gelijke spanning
Een schok ontstaat als u tegelijk twee dingen aanraakt waartussen een spanningsverschil staat, bijvoorbeeld een apparaat met een fout en een metalen kraan. Potentiaalvereffening voorkomt dat. Metalen delen worden met elkaar en met de aarding verbonden, zodat ze bij een fout op dezelfde spanning komen te staan.
Bij de hoofdpotentiaalvereffening gaat het om metalen leidingen, zoals de water- en gasleiding en vaak ook de cv-leidingen. Die worden op een centraal punt, meestal bij de meterkast, met de aarding verbonden, vaak met een groen-gele draad en een klem om de leiding.
In de badkamer
Een natte huid geleidt beter, dus in een badkamer is een spanningsverschil sneller gevaarlijk. Een installateur kijkt daar extra naar de aarding, de aardlekbeveiliging en een aanvullende, plaatselijke potentiaalvereffening: het onderling verbinden van metalen delen in die ruimte. Of dat bij uw badkamer nodig is, hangt af van de opbouw van de installatie. Dat beoordeelt een vakman; het is niets om zelf aan te leggen.
Na werk aan de leidingen
In sommige oudere woningen deed de metalen waterleiding mee in de aarding. Wordt zo'n leiding vervangen door kunststof, dan kan de aardverbinding zwakker worden of wegvallen zonder dat u iets merkt. Zit er een groen-gele draad aan een leiding die vervangen wordt, laat dan eerst een installateur kijken.
Oudere woning: stopcontacten zonder randaarde
In oudere woningen zitten soms nog stopcontacten zonder randaarde, vooral in woon- en slaapkamers. Dat was vroeger in droge ruimten gangbaar. Een apparaat met een geaarde stekker krijgt daar geen aardverbinding. Gaat er in zo'n apparaat iets mis, dan ontbreekt de eerste laag uit het overzicht hierboven.
Zo gaat u om met stopcontacten zonder randaarde
- Sluit apparaten met een metalen behuizing, zoals een wasmachine of koelkast, alleen aan op een stopcontact met randaarde.
- Gebruik geen verloopstekker om een geaarde stekker in een stopcontact zonder randaarde te steken. Ook een geaard verlengsnoer geeft daar geen aarding.
- Vervang zo'n stopcontact niet zelf door een exemplaar met randaarde. Ligt er geen beschermingsleiding in de muur, dan zijn de klemmen nergens op aangesloten en lijkt het stopcontact veiliger dan het is.
- Laat nagaan welke groepen een beschermingsleiding hebben en wat er nodig is voor de rest.
Moet een oude installatie aan de nieuwste norm voldoen?
NEN 1010 is de Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties. Nieuwe installaties, uitbreidingen en wijzigingen worden ontworpen en aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van NEN (stand 12 oktober 2026). Ook de delen van de bestaande installatie die door een wijziging worden geraakt, vallen daaronder.
Een bestaande installatie die u niet aanpast, hoeft niet vanzelf aan de nieuwste uitgave te voldoen. Of hij veilig is voor wat u er nu op aansluit, is een andere vraag. Over het vervangen van oude bedrading gaat een apart artikel in de Kennisbank.
Waarom alleen een vakman de aarding controleert
Of een aardverbinding goed is, ziet u niet aan de buitenkant. Een stopcontact met randaarde kan op een beschermingsleiding zitten die verderop is onderbroken. Een aardpen kan door corrosie of een droge bodem minder goed werken.
Een vakman meet daarom. Hij kijkt onder meer of de beschermingsleiding doorloopt tot elk stopcontact en elk vast aangesloten apparaat, hoe groot de aardingsweerstand is en of de beveiliging op tijd afschakelt bij een fout. Een deel van die metingen gebeurt onder spanning en vraagt kennis, geschikte meetapparatuur en beschermingsmiddelen.
Aarding, overspanning en bliksem
Aarding wordt vaak met bliksem in verband gebracht, maar dat is iets anders. Een bliksembeveiliging, met een bliksemafleider op het dak en eigen geleiders naar de grond, is een aparte voorziening voor een directe inslag. De aarding van uw installatie is er vooral om personen te beschermen tegen een schok bij een defect.
Een overspanningsbeveiliging, ook wel SPD genoemd, leidt korte spanningspieken af naar de aarding, bijvoorbeeld bij een inslag in de buurt of door schakelacties op het net. Zonder goede aarding kan zo'n beveiliging haar werk niet goed doen. Wanneer een SPD zinvol is, leest u in een apart artikel.
Veelgemaakte misverstanden
- “Aarding beschermt tegen overbelasting.”
- Nee. Te veel stroom op een groep is het werk van de automaat. De aarding komt pas in actie als stroom een weg zoekt via metalen delen die normaal geen spanning hebben.
- “Een stopcontact met randaarde is altijd geaard.”
- Niet per se. De klemmen werken alleen als er een doorlopende beschermingsleiding achter zit. Is een stopcontact ooit vervangen terwijl er geen aardedraad lag, dan lijkt het geaard maar is het dat niet.
- “Wat ooit goed was, blijft goed.”
- Een aardverbinding kan achteruitgaan, bijvoorbeeld door corrosie, een losgeraakte klem of een verbouwing waarbij metalen leidingen zijn vervangen door kunststof.
Wanneer schakelt u een vakman in?
Laat de aarding nakijken als een van deze situaties bij u speelt.
- U voelt een tinteling bij het aanraken van een apparaat, een kraan of een radiator.
- Er zitten stopcontacten zonder randaarde waar u apparaten met een metalen behuizing gebruikt.
- Metalen water-, gas- of cv-leidingen zijn geheel of deels vervangen door kunststof.
- U gaat verbouwen, de badkamer vernieuwen of een groot apparaat bijplaatsen, zoals een laadpaal of warmtepomp.
- U hebt een oudere woning gekocht en weet niet hoe de installatie is opgebouwd.
- De aardlekschakelaar slaat vaak af, of reageert niet op de testknop.
In een bedrijfspand worden de aarding en de beschermingsleidingen meestal meegenomen bij een inspectie van de installatie. Hoe zo'n inspectie in elkaar zit, leest u in de uitleg over inspecties van bedrijfsinstallaties.
Wilt u weten hoe de aarding in uw woning is geregeld? Lees wat Eplus doet aan elektrische installaties in huis, in Heerhugowaard en omgeving. Meer over veilig omgaan met elektriciteit vindt u in de Kennisbank over veiligheid.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn woning goed geaard is?
Aan de buitenkant ziet u dat niet. Stopcontacten met randaarde zijn een aanwijzing, maar geen bewijs: de klemmen kunnen los zitten van de beschermingsleiding, of die leiding kan verderop onderbroken zijn. Hoe goed de verbinding met de aarde zelf is, kunt u ook niet zien. Dat stelt een vakman vast met metingen. Open zelf geen stopcontact of groepenkast om te kijken.
Is een stopcontact zonder randaarde gevaarlijk?
Voor een dubbel geïsoleerd apparaat, zoals een lader of een lamp met een stekker zonder metalen strips, maakt het meestal weinig uit. Het risico zit bij apparaten met een metalen behuizing en een geaarde stekker: die missen op zo'n stopcontact hun aardverbinding. Gebruik voor zulke apparaten een stopcontact met randaarde, en laat nagaan of de andere stopcontacten kunnen worden aangepast.
Wat is het verschil tussen aarding en een aardlekschakelaar?
Aarding is een route: een draad waarlangs stroom bij een defect veilig kan weglopen, in plaats van via uw lichaam. Een aardlekschakelaar is een schakelaar in de groepenkast die merkt dat er stroom weglekt en dan afschakelt. Via die route loopt de foutstroom meteen weg, zodat de schakelaar de fout merkt en de stroom stopt. Ze werken het best samen.
Kan ik de aarding zelf meten?
Nee. Een eenvoudige stopcontacttester laat hooguit zien of er iets duidelijk mis lijkt. Hij meet niet hoe goed de verbinding met de aarde is, en een groen lampje zegt dus weinig. Een echte controle gebeurt met speciale meetapparatuur, deels aan een installatie onder spanning. Dat laat u aan een vakman over. Zelf kunt u wel de testknop van de aardlekschakelaar gebruiken.
Ik voel een tinteling als ik de wasmachine of de kraan aanraak. Wat nu?
Neem dat serieus. Het kan erop wijzen dat er spanning staat op een metalen deel dat normaal spanningsloos is, bijvoorbeeld door een defect in combinatie met een aarding die niet goed werkt. Raak het niet opnieuw aan, schakel de groep van dat apparaat uit in de groepenkast en gebruik het niet meer tot een vakman de oorzaak heeft gevonden.
Heeft een badkamer extra aarding nodig?
Dat hangt af van de installatie en de beveiliging die er al zit. Gaat u de badkamer verbouwen, dan wordt dat deel aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024. De installateur kijkt dan ook naar de aarding en naar de verbindingen tussen metalen delen in de ruimte, zoals leidingen. Leg zulke verbindingen niet zelf aan en maak bestaande niet los.
Beschermt de aarding mijn huis tegen blikseminslag?
Niet tegen een directe inslag. Daarvoor bestaat een aparte bliksembeveiliging met eigen geleiders. De aarding van uw installatie beschermt vooral tegen een schok bij een defect. Wel heeft een overspanningsbeveiliging in de groepenkast een goede aarding nodig om spanningspieken af te leiden, bijvoorbeeld van een inslag in de buurt.
Hulp van Eplus
Bronnen
- NEN 1010:2020+C1:2024, status van de norm, NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- NEN 1010:2020+C1:2024 Elektrische installaties voor laagspanning is gepubliceerd, NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- NEN 1010 Laagspanningsinstallaties (themapagina), NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- Test aardlekschakelaar kan ongelukken voorkomen, Techniek Nederland. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
