Aardlekschakelaar of aardlekautomaat: wat is het verschil?

Twee beveiligingen, elk met een eigen taak

In een groepenkast zitten twee soorten beveiliging die elk op iets anders letten.

Aardlekbeveiliging let op lekstroom. Ze vergelijkt de stroom die naar een groep gaat met de stroom die terugkomt. Is er verschil, dan neemt een deel van de stroom een verkeerde weg, bijvoorbeeld via een defect apparaat, via vocht of via iemand die een kapot apparaat aanraakt. De beveiliging schakelt dan af en beperkt zo het risico op een elektrische schok en op brand.

Een installatieautomaat, kortweg automaat, let op te veel stroom: overbelasting, als er te veel tegelijk aanstaat op één groep, en kortsluiting. Zo beschermt hij de leidingen tegen oververhitting.

Een aardlekschakelaar heeft alleen de eerste taak, een gewone automaat alleen de tweede, een aardlekautomaat allebei. Hoe deze onderdelen samen de kast vormen, leest u in de uitleg over de werking van een groepenkast.

De aardlekschakelaar: één bewaker voor meerdere groepen

Een aardlekschakelaar staat in de kast vóór een aantal groepen en bewaakt die samen, alleen op lekstroom. Op te veel stroom let hij niet. Daarom heeft elke groep erachter nog een eigen automaat.

In een woning zitten vaak meerdere aardlekschakelaars, elk met een deel van de groepen erachter. Valt er één uit, dan blijven de groepen achter de andere gewoon werken. Hoe die verdeling eruitziet, verschilt per kast.

De aardlekautomaat: twee taken in één onderdeel

Een aardlekautomaat let zowel op lekstroom als op te veel stroom, en doet dat voor één groep. Elke groep heeft dan één onderdeel voor beide taken, met een eigen testknop.

Gaat er op die groep iets mis, dan valt alleen die groep uit. De rest van het huis merkt er niets van.

Een nadeel in het dagelijks gebruik: niet elke uitvoering laat zien of hij uitviel door lekstroom of door te veel stroom. Dan helpt het om te weten wat er op dat moment aanstond.

Op offertes staat een aardlekautomaat vaak als RCBO, een aardlekschakelaar als RCD of RCCB.

Het verschil naast elkaar

De tabel zet twee opbouwen naast elkaar: een kast met aardlekschakelaars en automaten, en een kast met een aardlekautomaat op elke groep.

Aardlekschakelaar en aardlekautomaat vergeleken

Een mix komt ook voor: de meeste groepen achter aardlekschakelaars, en een paar groepen met een eigen aardlekautomaat.

Zelfde lek, andere kast

Stel: de vriezer in de garage krijgt een lek. Hoe de groepen verdeeld zijn, verschilt per huis; dit is een voorbeeld.

Met aardlekschakelaars valt de aardlekschakelaar uit waar de garagegroep achter zit. Hangen de keuken en de woonkamer daar ook achter, dan zijn die tegelijk zonder stroom, en zoekt u eerst uit op welke groep het lek zit.

Met aardlekautomaten valt alleen de garagegroep uit. U ziet direct waar u moet zoeken.

In beide gevallen staat de vriezer zonder stroom. Een aardlekautomaat neemt het lek niet weg; hij beperkt alleen wat er tegelijk uitvalt.

Waar u op let bij de keuze

Er is geen opbouw die altijd de beste is. Deze vragen helpen bij het gesprek met een installateur.

Vragen die de keuze bepalen

• Hoe vervelend is uitval? Een vriezer, een aquarium of een thuiswerkplek wilt u niet kwijt omdat elders in huis iets lekt. Met een eigen aardlekautomaat staat zo'n groep los van de rest.
• Waar is de kans op lekstroom groter? Bij buitenverlichting, een tuinstopcontact of een vochtige ruimte houdt een eigen aardlekautomaat een lek binnen die ene groep.
• Hoeveel ruimte is er? Aardlekautomaten zijn er in verschillende breedtes. In een volle kast past er niet altijd een bij.
• Wat mag het kosten? Een aardlekautomaat op elke groep is meestal duurder dan een opbouw met aardlekschakelaars. Waar de prijs van een kast verder van afhangt, leest u in het artikel over de kosten van een nieuwe groepenkast.
• Nieuwe of bestaande kast? Bij een nieuwe kast kiest u de opbouw vanaf het begin. In een bestaande kast gaat het meestal om aanvullen: een paar groepen een eigen aardlekautomaat geven, als de kast dat toelaat.
• Thuis of in een bedrijf? In een bedrijfspand krijgen groepen voor bijvoorbeeld koeling, servers of een kassa soms een eigen aardlekautomaat, zodat een storing elders het werk niet stillegt.
• Komt er een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij bij? Dan telt ook welk type aardlekbeveiliging bij dat apparaat hoort. Daarover gaat het volgende deel.

Het type staat los van die keuze

Aardlekschakelaars en aardlekautomaten zijn er allebei in verschillende types. Het type zegt welke soorten lekstroom het onderdeel herkent. Dat is een andere vraag dan de keuze tussen schakelaar en automaat.

Bij een eenvoudig apparaat, zoals een waterkoker, is lekstroom gewone wisselstroom. Apparaten met veel elektronica, zoals een laadpaal, een omvormer of een warmtepomp, kunnen ook lekstroom met een andere vorm geven. Een type dat die vorm niet herkent, reageert daar mogelijk niet goed op.

De types in gewone taal

Type AC

Herkent alleen lekstroom in de vorm van gewone wisselstroom.

Type A

Herkent ook lekstroom die in stootjes één kant op loopt (pulserende gelijkstroom), zoals bij veel apparaten met elektronica.

Type F

Herkent wat type A herkent, plus lekstroom met gemengde frequenties. Die kan ontstaan bij apparaten met een motor waarvan het toerental wordt geregeld, zoals sommige wasmachines en warmtepompen.

Type B

Herkent daarnaast gladde gelijkstroom. Die kan voorkomen bij apparaten met zware elektronica, zoals sommige laadpalen en omvormers.

Welk type bij een apparaat hoort, staat in de voorschriften van de fabrikant en hangt ook af van de rest van de installatie. Sommige laadpalen hebben zelf al een bewaking op gelijkstroomlekken, en dat beïnvloedt wat er in de kast nodig is. Dat beoordeelt de installateur die het apparaat aansluit.

Op offertes en labels ziet u soms ook het woord spanningsonafhankelijk. Dat betekent dat de aardlekfunctie geen netspanning nodig heeft om af te schakelen. Ook dat is een eigenschap van de uitvoering, los van de keuze tussen schakelaar en automaat. Welke uitvoering bij uw kast past, beoordeelt de installateur.

Herkennen en testen

Wat er in uw kast zit, ziet u aan de voorkant. Daarvoor hoeft u niets te openen of los te maken.

Wat u aan de voorkant ziet

• Aardlekschakelaar: een testknop, vaak met een T erop, en een waarde in milliampère (mA). Er hoort een rij automaten bij voor de groepen erachter.
• Aardlekautomaat: ook een testknop, maar per groep. Op het label staan twee waarden: een stroom in ampère voor het automaatdeel, bijvoorbeeld 16 A, en een waarde in milliampère voor het aardlekdeel.
• Gewone automaat: geen testknop, alleen een waarde in ampère.
• De waarde in milliampère gaat over lekstroom. Ze zegt niets over hoeveel apparaten u op een groep kunt aansluiten.
• Nergens een testknop? Dan zit er mogelijk geen aardlekbeveiliging in de kast, of niet op alle groepen. Laat dat nakijken.

Test elke aardlekbeveiliging

Techniek Nederland adviseert de aardlekschakelaar twee keer per jaar te testen, bijvoorbeeld als de klok wordt verzet. Een defecte aardlekschakelaar kan samen met een fout in de installatie leiden tot een elektrische schok of brand.

Heeft u aardlekautomaten, dan heeft elke groep een eigen testknop. Test ze allemaal, want elk kan op zichzelf een gebrek hebben. Valt een aardlekautomaat bij de test niet uit, laat dan een installateur komen.

Veelgemaakte misverstanden

“Een aardlekautomaat is veiliger.”

Niet vanzelf. Allebei schakelen ze af bij lekstroom. Het verschil zit in hoeveel er tegelijk uitvalt en hoe snel u de oorzaak vindt. Voor de bescherming tellen ook het type en een goede aansluiting.

“Een bestaande kast moet over op aardlekautomaten.”

Nee. Een bestaande installatie die u niet aanpast, hoeft niet vanzelf te voldoen aan NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van NEN (stand 12 oktober 2026). Nieuwe installaties, uitbreidingen en wijzigingen worden daar wel volgens ontworpen en aangelegd, inclusief de delen die door een wijziging worden geraakt.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Een groep een eigen aardlekautomaat geven of een aardlekschakelaar vervangen is werk in de groepenkast. Schakel een installateur in als een van deze situaties speelt.

• Een aardlekschakelaar of aardlekautomaat valt bij de test niet uit.
• U vindt geen testknop, of niet alle groepen hebben aardlekbeveiliging.
• Eén storing legt steeds een groot deel van het huis of het bedrijf plat.
• Er komt een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij bij.
• U laat de kast vervangen of uitbreiden en wilt de opbouw bespreken.

Twijfelt u welke opbouw bij uw kast past? Lees meer over groepenkasten en meterkasten bij Eplus. Meer uitleg over de installatie in huis vindt u op de Kennisbank-pagina over elektra.