Zonnepanelen leveren minder op: oorzaken en controles

Minder opbrengst kan normaal zijn: seizoen, weer en ligging

Zonnepanelen leveren niet elke maand evenveel. In de zomer staat de zon hoog en zijn de dagen lang, in de winter is het andersom. Volgens Milieu Centraal komt in mei, juni en juli elk ongeveer 13 procent van de jaaropbrengst binnen, en in december maar ongeveer 2 procent. Een magere maand in de app zegt dus weinig over uw panelen.

Ook op een bewolkte dag wekken panelen stroom op, alleen minder. Een grijze zomer geeft daardoor een lagere jaaropbrengst, zonder dat er iets kapot is. Sneeuw op de panelen legt de opwek tijdelijk bijna stil.

Zo is de jaaropbrengst gemiddeld over de maanden verdeeld

Dit is een langjarig gemiddelde, geen norm voor één bepaald jaar. Het weer verschilt per jaar. Ook de regio telt mee: volgens Milieu Centraal kan het verschil tot 10 procent zijn, omdat in het westen van het land meer zon schijnt dan in het oosten.

Warmte

Panelen werken het best in fel licht, niet in hitte. Volgens Milieu Centraal daalt de opbrengst met ongeveer 3,5 procent per 10 graden temperatuurstijging; lucht achter de panelen helpt. Een hete zomerdag is dus niet vanzelf de beste dag.

De ligging van uw dak

Hoe uw dak ligt, bepaalt mee wat u opwekt. Panelen op een oost- en westdak leveren volgens Netbeheer Nederland zo'n 10 procent minder dan panelen op het zuiden, maar hun opwek past beter bij de momenten waarop huishoudens stroom gebruiken. Vergelijkt u met de buren, kijk dan of hun panelen dezelfde kant op liggen.

Zo vergelijkt u de opbrengst op een eerlijke manier

Vergelijk niet een wintermaand met een zomermaand, maar dezelfde maand in verschillende jaren. Beter nog: vergelijk een paar maanden achter elkaar of een heel jaar, zodat één sombere maand minder zwaar weegt.

Kijk daarbij naar de opwek in kWh (kilowattuur), op het display van de omvormer, in de app of op een aparte meter voor de zonnepanelen. De teruglevering op uw slimme meter is iets anders: die daalt ook als u overdag meer zelf gebruikt, bijvoorbeeld voor een laadpaal of een warmtepomp, terwijl de panelen even veel opwekken.

Milieu Centraal raadt aan om regelmatig te kijken of de opbrengst niet plotseling of sneller dan normaal terugloopt. Daalt hij met meer dan 10 procent, laat dan panelen en omvormer nakijken. Veel voorkomende oorzaken zijn volgens Milieu Centraal een omvormer die achteruitgaat en vieze panelen.

Fictief voorbeeld. Aannames: u telt de opwek van april tot en met september op, zoals de app van de omvormer die toont. Vorig jaar was dat 2.500 kWh, dit jaar 2.200 kWh. Aan het dak en de omgeving is voor zover u weet niets veranderd. Milieu Centraal noemt geen periode om over te vergelijken; het halve jaar is alleen een keuze voor dit voorbeeld.

Verschil

2.500 kWh min 2.200 kWh = 300 kWh

Daling

300 gedeeld door 2.500 = 0,12, dus 12 procent

Vergelijking

Boven de 10 procent die Milieu Centraal noemt als reden om te laten nakijken

In dit voorbeeld ligt de daling boven de 10 procent. Verklaren het weer en de ervaring van de buren dat niet, dan is laten nakijken verstandig.

Wat dit wel en niet betekent: Wat het wel betekent: een daling van deze omvang is een reden om verder te kijken. Wat het niet betekent: dat er zeker iets kapot is. Een minder zonnig half jaar geeft ook minder opwek, en hoe korter de periode, hoe zwaarder het weer meetelt. Zien buren met vergelijkbare panelen dezelfde daling, dan ligt het waarschijnlijk aan het weer.

Waarom leveren uw zonnepanelen minder op? Zo herkent u de oorzaak

Hoe de opbrengst daalt, zegt veel over de oorzaak. Een plotselinge val, van de ene op de andere dag, wijst eerder op een storing of uitval. Een daling die langzaam groter wordt, past eerder bij schaduw, vuil of veroudering.

Signaal, oorzaak en aanpak in één overzicht

Lampjes en meldingen verschillen per merk omvormer. Wat een code precies betekent, staat in de handleiding of hoort u van de installateur.

Plotseling veel minder of niets: omvormer, groep of string

Valt de opwek ineens flink terug of helemaal weg, kijk dan eerst naar de omvormer, de groepenkast en de verbindingen naar de panelen.

Een storing of slijtage in de omvormer

De omvormer zet de gelijkstroom van de panelen om in wisselstroom voor uw huis en het net. Hapert een centrale omvormer, die alle panelen samen bedient, dan levert de hele installatie minder. Bij een storing toont hij vaak een lampje in een andere kleur of een code op het display of in de app. Maak daar een foto van voor de installateur.

Milieu Centraal noemt een gemiddelde levensduur van ongeveer 12 jaar voor een omvormer, maar soms gaat hij eerder achteruit. Ook warmte speelt mee: een te warme omvormer werkt minder efficiënt, dus houd de ruimte eromheen vrij. Volgens Milieu Centraal kan een omvormer tikken of zoemen. Hoort u knetteren, lees dan het veiligheidsblok verderop.

Is de omvormer defect of versleten, dan is vervangen een optie, bijvoorbeeld door een hybride omvormer waarop ook een thuisbatterij kan. Wanneer vervangen zinvol is, leest u in omvormer vervangen: wanneer is dat nodig.

De groep of de aardlekschakelaar staat uit

Meestal heeft de omvormer een eigen groep in de groepenkast. Staat die groep uit, of de aardlekschakelaar waar hij achter zit, dan levert de omvormer niets. Vaak meldt hij dan dat er geen net is.

Kijk aan de voorkant van de groepenkast, zonder iets te openen, of er een schakelaar omlaag staat. Zet die één keer terug. Slaat hij opnieuw af, laat hem dan uit en laat de oorzaak van de storing opsporen. Let op: ook met de groep uit staan de panelen en hun kabels onder spanning zolang er licht op valt.

Een losse of defecte kabel, stekker of string

Panelen zijn in reeksen aan elkaar gekoppeld, zogeheten strings. Elke string loopt via kabels en stekkers, connectoren genoemd, naar de omvormer. Raakt een verbinding los of beschadigd, dan kan een hele string minder of niets leveren. Sommige apps tonen de opwek per string. Levert één string duidelijk minder dan een vergelijkbare andere, dan is dat een aanwijzing.

Dit is werk voor de installateur van de panelen: aan deze kant staat gelijkspanning zolang er licht op de panelen valt. Bovendien noemt Brandweer Nederland slecht aangesloten connectoren een belangrijke oorzaak van brand bij zonnepanelen. Meer daarover leest u in zonnepanelen en elektrische veiligheid.

Uitval op zonnige middagen

Valt de omvormer juist op zonnige middagen steeds even uit en start hij daarna vanzelf weer, dan loopt de spanning op het net mogelijk te hoog op en schakelt de omvormer af als beveiliging. Hebben buren met zonnepanelen er geen last van, dan zit het probleem volgens Netbeheer Nederland waarschijnlijk in uw eigen installatie. Hebben zij het ook, dan ligt de oorzaak eerder in het net en komt na de installateur de netbeheerder in beeld. Meer over dit patroon leest u in waarom een omvormer uitvalt bij zonnig weer.

Geleidelijk minder: schaduw, vuil en veroudering

Loopt de opbrengst langzaam terug, over maanden of jaren, dan spelen vaak schaduw, vuil of veroudering mee, of een omvormer die langzaam achteruitgaat.

Schaduw

De cellen in een paneel staan in serie, en de zwakste schakel bepaalt hoeveel stroom er door de hele reeks loopt. Schaduw op één deel van de panelen kan zo de opbrengst van een groter deel van het systeem verlagen. Met micro-omvormers (een kleine omvormer per paneel) of optimizers (een regelaar per paneel) is dat verlies volgens Milieu Centraal kleiner.

Schaduw komt vaak sluipend: een boom die elk jaar hoger wordt, een nieuwe dakkapel bij de buren, een schotel. In de winter staat de zon lager en vallen schaduwen langer. Een boom die in juni geen rol speelt, kan in november wel tellen.

Vuil

Liggen de panelen schuiner dan ongeveer 20 graden, dan spoelt regen ze volgens Milieu Centraal meestal vanzelf schoon. Schoonmaken is dan alleen zinvol bij hardnekkig vuil, zoals vogelpoep of algen. Liggen de panelen (bijna) plat, dan adviseert Milieu Centraal om ze minstens één keer per jaar schoon te (laten) maken.

Hoeveel opbrengst vuil kost, hangt af van het soort vuil en waar het zit; wees voorzichtig met vaste percentages die online rondgaan. Vraag de installateur van uw panelen of schoonmaken nodig is en welke methode past. Ga er niet zelf voor het dak op.

Veroudering

De opbrengst van zonnepanelen neemt na verloop van tijd iets af. Dat gaat geleidelijk, over jaren. Een daling die ineens komt, of die veel groter is dan in eerdere jaren, komt dus meestal niet door veroudering van de panelen. Kijk dan eerst naar de omvormer, schaduw en vuil.

Wat kunt u veilig zelf controleren?

Veel kunt u nagaan zonder ladder en zonder gereedschap. Brandweer Nederland raadt aan om panelen en omvormer elke maand even te bekijken vanaf een veilige plek, en niet zelf het dak op te gaan.

Zo loopt u het na

1. Lees de opwek af op het display of in de app en vergelijk die met dezelfde maanden in eerdere jaren.
2. Vraag de buren met vergelijkbare panelen hoe hun opbrengst was.
3. Kijk naar het lampje en het display van de omvormer. Fotografeer een melding of foutcode en noteer datum en weer.
4. Kijk aan de voorkant van de groepenkast of de groep van de omvormer of een aardlekschakelaar omlaag staat. Zet die één keer terug en open niets.
5. Bekijk de panelen vanaf de grond of vanuit een raam: is er nieuwe schaduw, vogelpoep, mos of algen, of een paneel dat beschadigd of verschoven lijkt?
6. Let op vogels. Veel vogels rond de panelen kunnen volgens de brandweer wijzen op nesten eronder. Laat dat nakijken.
7. Houd de omvormer stofvrij en de ruimte eromheen leeg, zonder hem te openen. Volgens Milieu Centraal gaat hij dan langer mee.
8. Verander het standaardwachtwoord als uw omvormer een app of wifi gebruikt, zoals Milieu Centraal aanraadt.

Veelgemaakte misverstanden

“In de winter leveren mijn panelen bijna niets, dus er is iets mis.”

Meestal niet. Vergelijk een wintermaand alleen met dezelfde maand in een ander jaar.

“Het lampje is groen, dus alles werkt.”

Groen betekent dat de omvormer aan staat. Of hij genoeg levert, ziet u pas als u de opwek vergelijkt met eerdere jaren of met de verwachte opbrengst die u bij de aanschaf kreeg. Milieu Centraal raadt aan dat regelmatig te doen.

“Zonnepanelen moet u elk jaar laten poetsen.”

Schuine panelen spoelen bij regen meestal vanzelf schoon. Schoonmaken is vooral zinvol bij hardnekkig vuil en bij panelen die (bijna) plat liggen.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Schakel een vakman in als een van deze situaties bij u speelt.

• De opwek is plotseling veel lager of nul, ook als de groep in de groepenkast aan staat.
• De opbrengst ligt meer dan 10 procent lager dan in dezelfde periode in eerdere jaren, en het weer of schaduw verklaart dat niet.
• De omvormer toont een foutmelding of start niet meer op.
• De groep van de omvormer of een aardlekschakelaar slaat opnieuw af.
• Eén string levert duidelijk minder dan de andere, of u ziet beschadigde panelen, losse kabels of nesten onder de panelen.
• U hoort knetteren, ruikt brandlucht of ziet verkleuring bij de omvormer.

Welke vakman bij welk probleem?

Eplus installeert geen zonnepanelen en werkt niet aan panelen op het dak. Wel kan Eplus de groep, de aardlekschakelaar en de bekabeling in huis nalopen, en een nieuwe (hybride) omvormer plaatsen en aansluiten.