Zonnepanelen en elektrische veiligheid: waar moet u op letten?

Zonnepanelen en veiligheid: twee kanten van één systeem

Elektrisch gezien bestaat een zonnestroomsysteem uit twee delen. De panelen op het dak maken gelijkstroom. Via kabels met stekkers, connectoren genoemd, gaat die stroom naar de omvormer. Dat is de gelijkstroomkant.

De omvormer zet de gelijkstroom om in wisselstroom, de stroom die uw apparaten en het net gebruiken. Een kabel brengt die naar een groep in de groepenkast. Dat is de wisselstroomkant.

Aan de wisselstroomkant draait de veiligheid om de groep en de beveiliging. Aan de gelijkstroomkant om spanning die u niet kunt uitzetten en om de verbindingen tussen panelen en omvormer.

De wisselstroomkant: een eigen groep in de groepenkast

De omvormer hoort op een eigen groep in de groepenkast. Op die groep zit verder niets: geen stopcontacten, geen lampen en geen andere apparaten. Dat benadrukt NEN, de organisatie die de Nederlandse normen uitgeeft, in een toelichting op de risico's van zonnepanelen in het stopcontact.

Volgens NEN geldt die regel zowel voor NEN 1010:2015+C2:2016 als voor de actuele uitgave van de installatienorm, NEN 1010:2020+C1:2024.

Waarom een eigen groep?

Een automaat in de groepenkast beschermt de kabel van een groep tegen te veel stroom. Hij meet alleen de stroom die vanuit de kast de groep in gaat.

Zit de omvormer op een groep met andere apparaten, dan komt een deel van de stroom voor die apparaten niet uit de kast, maar rechtstreeks van de omvormer. NEN wijst erop dat een stuk van de kabel dan te zwaar belast en te heet kan worden, zonder dat de automaat ingrijpt. Vooral in oudere woningen weet vaak niemand precies welke kabels er in de muren liggen.

Fictief voorbeeld. Aannames: één groep op 230 volt met een automaat van 16 ampère. Vlak bij de groepenkast zit op die groep een stopcontact met een omvormer. Verderop in dezelfde kabel staan een wasmachine en een droger, die samen ongeveer 4.600 watt vragen. De omvormer levert op dat moment ongeveer 920 watt.

Stroom voor de wasapparaten

4.600 W ÷ 230 V = 20 A

Stroom die de omvormer levert

920 W ÷ 230 V = 4 A

Stroom die de automaat meet

20 A min 4 A = 16 A

Stroom in de kabel tussen omvormer en wasapparaten

20 A

De automaat meet 16 A en grijpt niet in, terwijl een stuk van de kabel 20 A draagt.

Wat dit wel en niet betekent: Wat het wel betekent: met een omvormer op een gedeelde groep kan een stuk kabel meer stroom dragen dan de automaat ziet. Wat het niet betekent: dat de kabel bij 20 A meteen te heet wordt, of dat het met minder apparaten op de groep wel veilig is. Hoe warm een kabel wordt, hangt af van de doorsnede, het type, de aanlegwijze, de lengte, de temperatuur eromheen, hoeveel kabels bij elkaar liggen en de beveiliging. Daarom krijgt de omvormer een eigen groep.

Stekkerpanelen en oudere systemen

Ook een stekkerset, een paar panelen met een kleine omvormer en een gewone stekker, hoort volgens NEN in een stopcontact op een eigen groep waarop verder niets is aangesloten. Een verlengsnoer, kabelhaspel of stekkerdoos kan brand veroorzaken, net als een stekker die niet goed is vastgeklikt.

Hangt uw omvormer al jaren aan een gewoon stopcontact? Oudere uitgaven van NEN 1010 lieten dat voor kleine systemen nog toe. Laat dan nagaan wat er nog meer op die groep zit.

Beveiliging en aansluiting in de groepenkast

Welke automaat de groep krijgt en welke aardlekbeveiliging erbij hoort, hangt af van de omvormer, de kabel en de rest van de installatie. De installateur stemt dat af op de voorschriften van de fabrikant. Is de groepenkast vol, dan moet die eerst worden uitgebreid of aangepast. Dat is werk aan de elektrische installatie in huis, los van de panelen op het dak.

Welke andere apparaten om dezelfde reden een eigen groep krijgen, leest u in wanneer een apparaat een eigen groep nodig heeft.

De gelijkstroomkant: spanning zolang er licht is

Zonnepanelen hebben geen aan-uitknop. Zolang er licht op valt, staan de panelen en de kabels naar de omvormer onder spanning. Dat blijft zo als de groep in de meterkast uit staat, als de hoofdschakelaar uit staat en als het net in de straat is uitgevallen.

Die spanning kan hoog oplopen. Bij een gewone omvormer worden de panelen in een rij achter elkaar geschakeld, een string, en dan tellen de spanningen op. Brandweer Nederland rekent het voor: vijftien panelen van 40 volt in één string geven samen 600 volt gelijkspanning. Wie een open verbinding van een beschadigd systeem aanraakt, loopt groot gevaar.

Wat de groep in de meterkast wel en niet uitschakelt

Ook als de groep uit staat, werkt u aan geen van deze delen zelf.

Weet hoe uw systeem uitgaat

Hoe u een hybride systeem of een systeem met een thuisbatterij uitschakelt, verschilt per installatie. Vraag het de installateur bij de oplevering, of alsnog.

Brandweer Nederland adviseert om bij de meterkast vast te leggen waar de omvormer, de schakelaars van het systeem en een eventuele batterij zitten. Dat helpt iedereen die er later aan werkt of bij een noodgeval komt.

Connectoren en kabels: waar brand kan ontstaan

Eerst de verhoudingen. Volgens een antwoord van de minister aan de Tweede Kamer (juni 2025) waren er in een meetperiode tussen 2022 en 2023 ongeveer 10.000 gebouwbranden. Bij 152 daarvan, ongeveer 1 procent, ging het om een gebouw met zonnepanelen. Afgezet tegen de circa 2,8 miljoen installaties op gebouwen is dat ongeveer 0,005 procent. De oorzaak lag even vaak wel als niet in de zonne-installatie. Omdat zulke branden weinig voorkomen, zijn de conclusies volgens de minister beperkt.

Begint een brand wel in de installatie zelf, dan wijzen de bronnen vooral naar de aanleg. Een inventarisatie van TNO uit 2019 en een advies van Brandweer Nederland uit 2020 noemen slecht gemonteerde of niet bij elkaar passende connectoren als belangrijke oorzaak.

Begrippen bij connectoren

Cross-mating

Een connector van het ene merk of type koppelen aan een contrastekker van een ander merk of type. Ook als ze lijken te passen, kan het contact slechter zijn dan bij een gelijk paar.

Overgangsweerstand

Extra weerstand op de plek waar twee metalen delen elkaar raken, bijvoorbeeld in een slecht gemonteerde of aangetaste connector. Op die plek ontstaat warmte.

Vlamboog

Een vonk die over een kleine opening blijft staan en heel heet wordt. Bij gelijkstroom dooft zo'n vonk minder snel vanzelf dan bij wisselstroom.

Waar de bronnen op wijzen

• Verschillende connectoren op elkaar. TNO en de brandweer noemen cross-mating als deel van het probleem. Het advies van de brandweer: één type connector per systeem, tenzij beide fabrikanten de combinatie toestaan.
• Onvakkundig monteren. Ook een connector die niet goed is gemonteerd, kan volgens TNO een slecht contact geven, met warmte, vlambogen en uiteindelijk brand als gevolg.
• Water. Connectoren horen niet in water te liggen, bijvoorbeeld in een dakgoot of een plas op een plat dak. Vocht kan het metaal aantasten en het contact slechter maken.
• Kabels en bevestiging. Een kabel die strak staat, langs een scherpe rand schuurt of los over het dak ligt, kan beschadigen. Een vakman let erop dat kabels en connectoren goed zijn vastgezet.

De omvormer: plek, ruimte en warmte

Een omvormer wordt warm als hij werkt. Brandweer Nederland adviseert hem op een brandveilige achtergrond te hangen, zoals steen of gips, en er geen spullen tegenaan of omheen te zetten. Houd de ruimte rond de omvormer dus vrij, ook van dozen en wasgoed.

In het advies van de brandweer uit 2020 staan nog drie punten: hang de omvormer in een geventileerde en schone ruimte, zorg daar voor een rookmelder, en hang hem niet in een vluchtroute of in een ruimte waar mensen wonen of slapen. Een vluchtroute is de weg die u bij brand naar buiten neemt, zoals de trap en de gang naar de voordeur. Op zolder gelden dezelfde adviezen; slaapt er iemand of is de plek krap en warm, bespreek dat dan met de installateur.

Wat kunt u veilig zelf controleren?

Veel kunt u zien, horen of ruiken zonder iets te openen en zonder het dak op te gaan. Brandweer Nederland raadt aan om elke maand panelen en omvormer te bekijken vanaf een veilige plek, zoals de straat of de tuin.

Zo controleert u veilig

• Vanaf de grond naar het dak kijken. Liggen de panelen nog recht? Hangen er kabels los, of ziet u schade, bijvoorbeeld na een storm? Veel vogels rond de panelen kunnen op nesten eronder wijzen.
• De omvormer bekijken. Is de ruimte eromheen vrij? Ziet u verkleuring, smeltplekken of beschadigde kabels bij de omvormer?
• Het display of de app aflezen. Een melding over isolatie, aarding of een interne fout is een signaal voor de installateur.
• De voorkant van de groepenkast bekijken. Staat de groep van de zonnepanelen of een aardlekschakelaar omlaag? Zet hem één keer terug. Slaat hij opnieuw af, laat het dan uitzoeken.
• De groep kennen. Zoek op het groepenoverzicht bij de kast welke groep bij de zonnepanelen hoort. Staat het er niet op, vraag het de installateur en laat het noteren.
• De rookmelder testen. Hangt er een rookmelder in de ruimte van de omvormer, test hem dan met de testknop.

Valt de groep vaker uit?

Slaat de groep of de aardlekschakelaar van de zonnepanelen vaker af, bijvoorbeeld na regen? Dan kan er ergens vocht of een beschadiging in de installatie zitten. Wat u dan veilig kunt nagaan, leest u in wat te doen als de aardlekschakelaar steeds uitvalt.

Keuring, verzekering en regels

Zonnepanelen moeten worden aangesloten volgens de veiligheidseisen van NEN 1010. Dat volgt uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), schreef de minister in 2025 aan de Tweede Kamer. De installateur is in de eerste plaats verantwoordelijk voor een veilige aanleg. De gemeente ziet toe op de regels.

Een periodieke keuring van zonnepanelen is wettelijk niet voorgeschreven. De sector bewaakt de kwaliteit vooral zelf. Zo bestaat er een SCIOS-inspectie voor zonnestroominstallaties. Die wordt vooral bij grotere installaties gedaan, vrijwillig of op verzoek van een verzekeraar. Of uw verzekeraar zo'n inspectie vraagt, staat in uw polis.

Wat de brandweer aanraadt

• Kies voor de panelen een installateur die is aangesloten bij een kwaliteitsregeling, en vraag of die verzekerd is.
• Licht uw verzekeraar in dat u zonnepanelen hebt.
• Laat een vakman de installatie nakijken als die 3 tot 5 jaar oud is.
• Is de omvormer 10 jaar of ouder, bespreek dan met de installateur of vervanging nodig is. Lees ook wanneer een omvormer aan vervanging toe is.

Veelgemaakte misverstanden

“De groep is uit, dus alles is veilig.”

De groep in de meterkast stopt een gewone omvormer. De panelen en de kabels naar de omvormer blijven onder spanning zolang er licht op valt. Bij een hybride systeem of een batterij kan ook de omvormer doorwerken.

“Een omvormer kan in elk stopcontact.”

Volgens NEN hoort een zonnestroominstallatie, ook een stekkerset, op een eigen groep zonder andere verbruikers. Anders kan een stuk kabel te zwaar worden belast zonder dat de automaat ingrijpt.

“Zoemen betekent dat de omvormer kapot is.”

Niet per se. Een omvormer kan zacht zoemen of tikken terwijl hij werkt. Knetteren, brandlucht of verkleuring is wel een reden om de installateur te bellen.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Schakel een vakman in als een van deze situaties bij u speelt.

• U ruikt brandlucht, hoort knetteren of ziet verkleuring bij de omvormer, een kabel of de groepenkast.
• De groep van de zonnepanelen of een aardlekschakelaar slaat vaker af, ook als terugzetten lukt.
• De omvormer meldt een fout over isolatie, aarding of een interne storing.
• De omvormer zit aan een stopcontact, of op een groep waar ook andere apparaten op zitten.
• U ziet vanaf de grond losse of beschadigde kabels, of panelen die zijn verschoven.
• Er komt een thuisbatterij bij, of u weet niet hoe u uw systeem uitschakelt.

Wat een vakman nakijkt

Waar nodig meet de vakman ook, bijvoorbeeld de isolatie van de kabels. Meten aan de installatie is geen werk voor bewoners.

Voor de panelen, de kabels op het dak en de connectoren is de installateur van uw zonnepanelen het aanspreekpunt. Eplus installeert zelf geen zonnepanelen. Wel kan Eplus de groep, de aardlekschakelaar en de bekabeling in huis nalopen, en een (hybride) omvormer plaatsen en aansluiten.