Badkamerverlichting en elektrische zones: wat mag waar?

Wat zijn de elektrische zones in de badkamer?

In de badkamer komen water en elektriciteit dichter bij elkaar dan ergens anders in huis. U staat er met natte voeten en blote huid, vaak met een hand aan een metalen kraan. Raakt u dan iets aan waar door een defect spanning op staat, dan loopt de stroom makkelijker door uw lichaam dan in een droge kamer.

Daarom heeft NEN 1010, de Nederlandse norm voor elektrische installaties op laagspanning, een apart deel voor ruimten met een bad of douche. Daarin staan de zones: denkbeeldige ruimtes rond bad en douche, meestal aangeduid als zone 0, 1 en 2. Hoe dichter bij het water, hoe strenger de eisen aan lampen, schakelaars, stopcontacten en apparaten. Hetzelfde deel vraagt ook om extra vereffening en stelt eisen aan de keuze van het materieel.

Wat u nieuw laat aanleggen of laat aanpassen, wordt ontworpen en aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van NEN (stand 14 oktober 2026).

Zone 0, 1 en 2 in het kort

Zone 0

De binnenkant van het bad of de douchebak, waar water blijft staan.

Zone 1

De ruimte direct boven het bad of de douchebak, tot een bepaalde hoogte. Hier valt het water.

Zone 2

Bij een bad of douchebak een strook rond zone 1, waar spatwater komt.

Buiten de zones

De rest van de badkamer. Het blijft een vochtige ruimte, maar de eisen zijn er minder streng.

Wat mag waar? Overzicht per zone

De precieze eisen staan in de norm. In grote lijnen komt het hierop neer.

Geen bouwvoorschrift. Een vaste IP-waarde per zone staat er bewust niet in.

Verlichting

Licht kan op meer plekken dan veel mensen denken, ook boven de douche. Voorwaarde is dat het armatuur geschikt is voor de plek en vast is aangesloten. Hoe dichter bij het water, hoe meer de lamp moet kunnen hebben: spatwater, een waterstraal, condens. Een ledstrip in een nis in de douchewand zit bijvoorbeeld meestal in de zone waar het water valt.

Wie de verlichting in uw badkamer aanlegt, kijkt naar het lichtplan en de zones tegelijk. Hoe u zo'n plan opbouwt, leest u bij badkamerverlichting vernieuwen.

Schakelaars

Een gewone lichtschakelaar komt buiten de zones, vaak naast de deur, binnen of op de gang. Een dimmer of slimme schakelaar is ook een schakelaar en volgt dezelfde regel.

Stopcontacten

Een stopcontact voor föhn of scheerapparaat kan in de badkamer, buiten de zones en met aardlekbeveiliging (zie verderop). Bij de spiegel is handig, maar niet vlak naast de kraan. Staat de wastafel dicht bij de douche, dan kan die plek binnen een zone vallen. Laat de installateur de plek bepalen voordat er getegeld wordt.

Vaste apparaten

Een handdoekradiator, een ventilator, een verlichte of verwarmde spiegel en elektrische vloerverwarming worden meestal vast aangesloten. Ook daarvoor bepaalt de zone welke uitvoering nodig is en waar de aansluiting komt. Een apparaat met een groot vermogen kan een eigen groep nodig hebben; bespreek dat vroeg.

En de IP-waarde?

Op een badkamerlamp staat vaak een IP-code, zoals IP44 of IP65. Die zegt hoe goed de behuizing beschermd is tegen stof en water.

Een vaste IP-waarde per zone noemen we bewust niet: online lijstjes spreken elkaar tegen, en wat nodig is, hangt af van de zone en de precieze plek. Kies een armatuur dat de fabrikant geschikt noemt voor die plek. Hoe u de code leest en welke spot waar past, leest u bij spots in de badkamer en de IP-waarde.

Waarom de installateur de zones in uw badkamer bepaalt

De zones horen bij bad en douche, niet bij de ruimte. De installateur meet ze op in de echte ruimte, met het ontwerp erbij. Dit speelt mee:

• Bad, douchebak of inloopdouche. Bij een bad of douchebak is de rand meestal het uitgangspunt. Bij een inloopdouche zonder bak ontbreekt die rand, en telt onder meer de plek van de douchekop.
• Vaste wanden. Een vaste wand of een glazen scherm kan meebepalen hoe ver een zone doorloopt. Een douchegordijn is geen vaste wand.
• Plafondhoogte. Of een spot boven de douche binnen een zone valt, hangt af van de hoogte van het plafond en de plek van de spot.
• Douchekop en kranen. Een regendouche in het midden of een handdouche aan een andere wand verandert waar het water komt.

Een voorbeeld

Stel dat u de douchebak in de hoek vervangt door een inloopdouche met een regendouche aan het plafond. Een spot die eerst buiten de natte zone zat, hangt dan misschien boven de douche, en het stopcontact bij de spiegel zit opeens te dicht bij het water. De installateur gaat daarom uit van het nieuwe ontwerp, niet van de oude situatie.

Aardlekbeveiliging en vereffening in de badkamer

De zones gaan over de plek van het materieel. Daarnaast vraagt een badkamer extra beveiliging in de installatie zelf.

Aardlekbeveiliging

Een aardlekschakelaar schakelt af als er ergens stroom weglekt, bijvoorbeeld via een defect apparaat of via iemand die een deel onder spanning aanraakt. Volgens NEN 1010:2020+C1:2024 krijgen stopcontacten tot en met 32 ampère voor algemeen gebruik een aanvullende bescherming met een aardlekbeveiliging van maximaal 30 milliampère (mA).

Of de andere groepen in uw badkamer, zoals de verlichting of de handdoekradiator, ook goed beveiligd zijn, laat u de installateur nagaan. Zit er in uw groepenkast geen aardlekschakelaar, laat de installatie dan bekijken voordat u verbouwt.

Plaatselijke vereffening

In een badkamer hoort volgens NEN 1010 een extra, plaatselijke vereffening. Metalen delen in de ruimte, zoals water- en cv-leidingen en metalen delen van vaste toestellen, worden met een vereffeningsleiding onderling verbonden, en de beschermingsleidingen in de badkamer worden daarop aangesloten. Zo blijft het spanningsverschil tussen bijvoorbeeld een kraan en een radiator klein als er een fout optreedt. Plaatselijk betekent: binnen de badkamer zelf.

Dit werk doet de installateur. Die kijkt ook of bestaande verbindingen nog compleet zijn, bijvoorbeeld als een radiator of kraan is verplaatst. Hoe aarding en vereffening samenwerken, leest u in de uitleg over aarding.

Is er iets veranderd aan de badkamerregels?

Drie punten zijn voor de badkamer van belang.

• Het badkamerdeel bleef gelijk. Volgens NEN is het deel over ruimten met een bad of douche bij NEN 1010:2020 inhoudelijk niet veranderd ten opzichte van de vorige uitgave.
• Aardlekbeveiliging voor meer stopcontacten. In de vorige uitgave gold de aanvullende aardlekbeveiliging voor stopcontacten tot 20 ampère. Sinds NEN 1010:2020 is dat tot en met 32 ampère.
• Een nieuwe Europese badkamernorm. In december 2024 verscheen HD 60364-7-701:2024, die de Europese uitgave van 2007 vervangt.

Een badkamer die volgens een eerdere uitgave van NEN 1010 is aangelegd, is daardoor niet automatisch onveilig. Wat u vernieuwt of aanpast, wordt wel aangelegd volgens de actuele uitgave.

Wat kunt u veilig zelf controleren?

U hoeft niets open te maken om te zien of de badkamer er goed bij staat.

• Test de aardlekschakelaar. Techniek Nederland adviseert twee keer per jaar op de testknop te drukken. Schakelt hij af, zet hem dan weer aan. Zo niet, laat dan een installateur komen.
• Kijk naar de lampen. Water of condens in een kap of spot, gebarsten glas, roest of verkleuring? Laat die lamp uit en laat hem nakijken.
• Kijk naar schakelaars en stopcontacten. Bij een losse afdekplaat, een scheur, verkleuring of brandlucht gebruikt u ze niet meer en schakelt u een installateur in.
• Lees de verpakking van een nieuwe lamp. Daarop staat de IP-code en vaak voor welke plek de lamp bedoeld is.
• Geen verlengsnoer of stekkerdoos in de badkamer. Leg föhn en stijltang ook niet op de rand van de wastafel.
• Ventileer na het douchen. Dat beperkt condens in lampen, schakelaars en dozen.

Veelgemaakte misverstanden

“Met een tabel van internet weet ik waar de zones liggen.”

Zo'n tabel kent uw badkamer niet. De grenzen hangen af van uw bad of douche, de plek van de douchekop en vaste wanden, en veel tabellen noemen geen bron.

“De zones gaan alleen over stopcontacten.”

Ze gelden voor al het elektrische materieel: lampen, schakelaars, stopcontacten en vaste apparaten zoals een handdoekradiator of een verlichte spiegel.

“Met een aardlekschakelaar is de badkamer veilig.”

Een aardlekschakelaar beperkt het risico op een ernstige schok, maar is één laag. De plek van het materieel en de vereffening horen er ook bij.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Schakel een installateur in als een van deze situaties speelt, bij een verbouwing liefst voordat er gesloopt of getegeld wordt.

• U verbouwt de badkamer of verplaatst het bad of de douche.
• U wilt spots boven bad of douche, licht in een nis of een verlichte spiegel.
• U wilt een stopcontact bij de spiegel of voor de wasmachine.
• Er komt een handdoekradiator, vloerverwarming of ventilator bij.
• De aardlekschakelaar schakelt bij de test niet af, of slaat af na het douchen.
• U ziet water in een lamp, voelt een tinteling of twijfelt over de vereffening.

Eplus legt verlichting en elektra in de badkamer aan, ook bij een verbouwing. Lees meer over elektra bij verbouwing en renovatie.