Stopcontacten, schakelaars en lichtpunten plannen bij een verbouwing
Hoeveel stopcontacten heeft een woonkamer nodig? Online vindt u vaste aantallen en hoogtes, maar die zeggen weinig over uw kamer, uw meubels en hoe u er leeft. Bij een verbouwing liggen de muren open en kunt u stopcontacten, schakelaars en lichtpunten precies laten komen waar u ze gebruikt.
Kort antwoord
Begin niet bij een aantal, maar bij het gebruik. Teken per ruimte de meubels in en bedenk wat u waar doet: koken, werken, slapen, opladen. Plaats stopcontacten waar apparaten komen te staan, schakelaars waar u een ruimte binnenloopt en lichtpunten waar u licht nodig heeft. Denk ook aan buiten, een toekomstige laadplek en wat er later bijkomt. Leg de tekening aan een installateur voor voordat de muren dicht gaan.
Op deze pagina (8)
Begin bij gebruik, niet bij een aantal
Op internet staan lijstjes met een vast aantal stopcontacten per kamer en vaste hoogtes voor schakelaars. Zulke getallen gaan uit van hoe iemand anders woont. Een kamer met een bureau, een tv-hoek en een leesstoel vraagt iets anders dan een kamer met alleen een bank.
Een deel van die getallen komt bovendien van Belgische websites, en daar gelden andere regels. In dit artikel staan daarom geen vaste aantallen of hoogtes, maar vragen die u helpen kiezen. Waar wel regels gelden, zoals in de badkamer en buiten, past de installateur die toe op uw tekening.
Twee begrippen komen steeds terug. Een lichtpunt is de aansluiting in plafond of wand waar een lamp aan komt. Een inbouwdoos is het potje in de muur waarin een stopcontact of schakelaar komt.
Zo maakt u uw eigen elektraplan
- Plattegrond op schaal. Gebruik de bouwtekening of meet zelf op. Teken deuren, ramen en radiatoren in, en de kant waar elke deur opendraait.
- Meubels erin. Teken de bank, het bed, de kasten, het bureau en de eettafel. Een stopcontact achter een kast of bed kunt u niet gebruiken.
- Gebruik per plek. Schrijf erbij wat u er doet en welke apparaten er staan, ook opladers, de router en de robotstofzuiger.
- Looproutes. Loop in gedachten door het huis, ook in het donker. Waar komt u binnen, en waar wilt u het licht bedienen?
- Symbolen. Zet stopcontacten, schakelaars en lichtpunten op de tekening. Noteer de hoogte als die ertoe doet, bijvoorbeeld boven het werkblad.
- Vooruitkijken. Wat komt er later bij? Denk aan elektrische zonwering, een airco of een elektrische handdoekradiator.
- Bespreken. Leg de tekening voor aan de installateur. Die vertaalt hem naar groepen en leidingen.
Stopcontacten: waar en hoeveel
Een stopcontact hoort waar een apparaat komt te staan of waar u iets oplaadt. Drie vuistregels helpen bij het tekenen.
Kies op drukke plekken een dubbel of drievoudig stopcontact. Bij de tv, het bureau en het werkblad komen vaak meer stekkers dan u nu denkt. Tijdens de verbouwing is een extra stopcontact zo meegenomen.
Kies de hoogte bij het gebruik: laag achter de tv-kast, boven het werkblad in de keuken, net boven het bureaublad bij een werkplek.
Verdeel de stopcontacten in een ruimte waar veel tegelijk aanstaat over meer dan één groep. Een groep is een stroomkring vanuit de groepenkast, met een eigen beveiliging. Valt er een uit, dan doet de rest het nog. Zware apparaten zoals een wasmachine of droger krijgen vaak een eigen groep. Lees hoe de groepen in een groepenkast werken als u wilt weten waarom.
Denkhulp per ruimte
| Ruimte | Stopcontacten | Schakelaars en licht | Vaak vergeten |
|---|---|---|---|
| Woonkamer | Tv-hoek, naast de bank, bij de eettafel en in hoeken voor staande lampen | Schakelaar bij elke ingang, lichtpunt boven de eettafel | Vensterbank voor sfeerverlichting, plek voor de robotstofzuiger |
| Keuken | Op het werkblad aan beide kanten van de kookplaat, bij de koffiehoek | Licht boven het werkblad en boven een kookeiland | Afzuigkap, verlichting onder de bovenkastjes, stroom op het kookeiland |
| Slaapkamer | Aan beide kanten van het bed, bij een bureau of kaptafel | Schakelaar bij de deur en bij het bed | Opladen naast het bed, later een airco |
| Werkplek | Een aantal net boven het bureaublad | Licht dat geen schaduw op het werkvlak geeft | Netwerkaansluiting naast de stopcontacten |
| Badkamer | Bij de spiegel, op een plek die de installateur beoordeelt | Licht bij de spiegel en algemeen licht | Elektrische handdoekradiator, ventilator |
| Hal, trap en overloop | Voor de stofzuiger en op de plek van de router | Schakelaar boven en onder aan de trap | Voeding voor een videodeurbel, zacht licht voor de nacht |
| Zolder en wasruimte | Wasmachine en droger, vaak elk op een eigen groep | Licht bij de trap en boven de wasplek | Een werkplek of logeerkamer die er later komt |
| Berging, garage en schuur | Werkbank, vriezer, opladen van fiets- of gereedschapsaccu | Schakelaar direct bij de deur of een bewegingsmelder | Stroom en licht in een losse schuur |
| Tuin en gevel | Bij het terras en voor tuingereedschap, in een uitvoering voor buiten | Lamp bij voordeur en achterdeur, schakelaar binnen | Tuinverlichting, vijverpomp, buitenstopcontact dat u binnen uitzet |
| Oprit of carport | Voor schoonmaak- en tuingereedschap | Licht met schemerschakelaar of bewegingsmelder | De plek waar later een laadpaal kan komen |
Dit is geen norm en geen minimumaantal. Wat u nodig heeft, hangt af van uw meubels, uw apparaten en hoe u de ruimte gebruikt.
Keuken en badkamer vragen extra aandacht
Welke keukenapparaten een eigen groep krijgen, staat in een apart artikel. Voor de plaatsing geldt: verdeel de stopcontacten over het werkblad, zodat er nooit een snoer over de kookplaat hoeft. Op een kookeiland komt de stroom meestal via de vloer, dus de plek moet vastliggen voordat de vloer wordt afgewerkt.
In een badkamer bepaalt de afstand tot bad of douche wat waar mag. Teken wat u wilt, en laat de installateur beoordelen wat er op die plek kan.
Schakelaars: denk in looproutes
Een schakelaar hoort waar u een ruimte binnenkomt, zodat u nooit in het donker naar het licht zoekt. Zet hem aan de kant van de deurkruk, dan hoeft u niet achter de opengedraaide deur te reiken.
Heeft een ruimte twee ingangen, of loopt u er doorheen, dan wilt u het licht vaak vanaf twee plekken bedienen. Denk aan de trap, een lange gang, een woonkamer met tuindeur of de slaapkamer: bij de deur aan en vanuit bed uit.
Komen er meerdere schakelaars bij één deur, noteer dan op de tekening welke schakelaar welke lamp bedient. Wilt u lampen later met een app bedienen, zeg dat dan vooraf: slimme schakelaars vragen soms meer in de inbouwdoos dan een gewone.
Welke schakelaar waar?
- Wisselschakelaar
- Bedient één lamp vanaf twee plekken, bijvoorbeeld boven en onder aan de trap. Er zijn er altijd twee, die samenwerken.
- Kruisschakelaar
- Komt tussen twee wisselschakelaars in als u een lamp vanaf drie of meer plekken wilt bedienen, bijvoorbeeld in een lange gang met meerdere deuren.
- Dimmer
- Regelt hoe fel een lamp brandt. Niet elke ledlamp is dimbaar, en dimmer en lamp moeten bij elkaar passen. Anders kan de lamp knipperen of zoemen.
- Geschakeld stopcontact
- Een stopcontact dat u met een wandschakelaar aan- en uitzet. Handig voor een staande lamp of verlichting in de vensterbank: één schakelaar bij de deur en alles gaat aan.
- Bewegingsmelder en schemerschakelaar
- Een bewegingsmelder zet het licht aan als iemand langsloopt, handig in een berging, toilet of garage. Een schemerschakelaar zet buitenverlichting aan als het donker wordt.
Lichtpunten: licht per taak
Een lichtpunt midden in het plafond geeft licht, maar zelden op de plek waar u het nodig heeft. Denk daarom in drie soorten licht.
- Algemeen licht. Om de ruimte te verlichten en veilig te bewegen. Meestal een of meer lichtpunten in het plafond.
- Taaklicht. Gericht licht waar u iets doet: boven het werkblad, het bureau, de spiegel of de eettafel.
- Sfeerlicht. Wandlampen, een staande lamp of verlichting in een kast. Vaak via een lichtpunt in de wand of een geschakeld stopcontact.
Waar u op let bij lichtpunten
Het lichtpunt voor de eettafel hoort boven de tafel, niet in het midden van de kamer. Het schuift niet mee als de tafel later verhuist, dus teken de tafel zorgvuldig in.
Inbouwspots vragen ruimte boven het plafond en een uitvoering die past bij wat erboven zit, zoals isolatie. Ledstrips en veel spots werken met een aparte voeding, ook wel driver genoemd. Spreek af waar die komt, zodat u er later bij kunt.
Buiten, berging en laadplek
Buiten wordt vaak vergeten. Toch is de verbouwing het moment: een leiding naar de gevel is eenvoudiger zolang de binnenmuur open is.
Een buitenstopcontact komt in een uitvoering die tegen vocht en weer kan. Handig is een schakelaar binnen, zodat niet iedereen die langs de tuin loopt het kan gebruiken. Denk aan het terras, de plek van de hogedrukreiniger en tuinverlichting. Stroom naar een schuur of achter in de tuin gaat via een kabel in de grond. Welke kabel en welke route geschikt zijn, bepaalt de installateur.
In een berging of garage is een schakelaar direct naast de deur, of een bewegingsmelder, het prettigst. Laadt u daar de accu van een fiets of gereedschap op, plan het stopcontact dan op een plek waar niets brandbaars tegenaan staat.
Sluit u een elektrische auto niet uit, teken dan ook de laadplek in: waar de auto staat en aan welke kant een laadkabel het makkelijkst bij de auto komt. Een lege buis, ook wel loze leiding genoemd, van de meterkast naar die plek maakt een laadpaal later eenvoudiger. Welke posten dan meetellen, leest u bij een laadpaal thuis laten installeren.
Van tekening naar leidingen
Uw tekening is het begin. De installateur maakt er een plan van: welke punten op welke groep komen, waar de leidingen lopen en of de groepenkast ruimte heeft. Hoe dat in de planning van de hele verbouwing past, staat in een apart artikel.
Nieuwe stopcontacten, schakelaars en lichtpunten zijn een uitbreiding of wijziging van uw installatie. Die worden ontworpen en aangelegd volgens NEN 1010:2020+C1:2024, de actuele uitgave van de norm (stand 12 oktober 2026). Dat geldt ook voor bestaande delen die door de wijziging worden geraakt, zoals een oude leiding waar een nieuw stopcontact op komt.
Voordat de muren dicht gaan
- Loop met de installateur door de lege ruimtes en wijs de plekken aan. Markeringen op de muur maken de tekening concreet.
- Controleer of de inbouwdozen op de plek en hoogte zitten die u wilde, voordat er wordt gestuct of getegeld.
- Kijk bij elke deur of de schakelaar aan de goede kant zit. Nu is verplaatsen nog eenvoudig.
Veelgemaakte misverstanden
- “Hoe meer stopcontacten, hoe beter.”
- Tien stopcontacten op de verkeerde plek helpen minder dan drie op de goede. Wel is het verstandig om op drukke plekken wat ruimte over te houden.
- “Een extra stopcontact kan altijd aan een bestaand stopcontact vast.”
- Dat hangt af van wat er al op die groep zit, van de leiding en van de vraag of er een aarddraad ligt. Dat beoordeelt een installateur.
- “Een stekkerdoos lost het later wel op.”
- Stekkerdozen achter de bank en snoeren over de vloer zijn het gevolg van te weinig stopcontacten. Voor apparaten die veel vermogen vragen, zoals een kachel, is een stekkerdoos geen goede oplossing.
Wanneer schakelt u een vakman in?
Schakel een installateur in als een van deze situaties bij u speelt.
- Uw tekening is klaar en het slopen of frezen moet nog beginnen.
- U wilt stopcontacten of lampen in de badkamer, buiten of op een kookeiland.
- U wilt nieuwe punten aansluiten op bestaande leidingen, maar weet niet hoe oud die zijn en of er een aarddraad in zit.
- Er komen zware apparaten bij, zoals een droger, een airco of later een laadpaal.
- U wilt lampen en schakelaars nu of later slim bedienen.
Wilt u dat Eplus met u naar de tekening kijkt? Lees meer over elektra bij verbouwing en nieuwbouw. Eplus werkt in Heerhugowaard en omgeving.
Veelgestelde vragen
Hoeveel stopcontacten heb ik per kamer nodig?
Er is geen getal dat voor elke kamer klopt. Tel per plek de apparaten die er staan en wat u er oplaadt, en neem op drukke plekken zoals de tv-hoek, het bureau en het werkblad wat extra. Een kamer waar u alleen slaapt, vraagt minder dan een kamer waar u ook werkt. Aantallen van Belgische websites gelden in Nederland niet.
Op welke hoogte komen stopcontacten en schakelaars?
Dat hangt af van het gebruik. Achter een tv-meubel kan een stopcontact laag zitten, boven een werkblad of bureau komt het juist hoger. Schakelaars zitten in de praktijk vaak ongeveer op de hoogte van de deurkruk; ook dat stemt u met de installateur af. In de badkamer en buiten gelden extra eisen. Die past de installateur toe.
Hoe krijg ik stroom op een kookeiland?
Meestal via een leiding in de vloer, omdat er geen muur in de buurt is. Die leiding moet er liggen voordat de vloer wordt afgewerkt. Bepaal daarom vroeg waar het eiland komt en waar u op het eiland stopcontacten wilt, bijvoorbeeld aan de zijkant. Welke groepen de kookplaat en de andere apparaten nodig hebben, bespreekt u met de installateur en de keukenleverancier.
Waar let ik op bij stopcontacten op een zolderkamer?
Onder een schuin dak is minder muur waar meubels tegenaan kunnen. Teken daarom eerst waar het bed, het bureau en de kasten passen, en plan de stopcontacten daarbij, vaak op de lage wand onder het schuine dak. Komt er een airco, een wasmachine of een droger, bespreek dan of die een eigen groep krijgen. Dat hangt ook af van wat er al op de bestaande groepen zit.
Waar let ik op bij een buitenstopcontact?
Kies een plek waar u stroom echt gebruikt: bij het terras, bij de schuur of waar u de hogedrukreiniger neerzet. Het stopcontact komt in een uitvoering voor buiten, met aardlekbeveiliging. Handig is een schakelaar binnen, zodat u het buitenstopcontact uitzet als u het niet gebruikt.
Wanneer heb ik een wisselschakelaar nodig?
Als u één lamp vanaf twee plekken wilt aan- en uitzetten. Denk aan de trap (boven en onder), een gang met twee deuren of de slaapkamer (bij de deur en bij het bed). Wilt u vanaf drie of meer plekken schakelen, dan komt er een kruisschakelaar bij. Geef het vooraf door, want de bedrading tussen de schakelaars is anders dan bij een gewone schakelaar.
Hulp van Eplus
Bronnen
- NEN 1010:2020+C1:2024, status van de norm, NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- NEN 1010 Laagspanningsinstallaties (themapagina), NEN, NEN 1010:2020+C1:2024. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- Test aardlekschakelaar kan ongelukken voorkomen, Techniek Nederland. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
