Netcongestie in Noord-Holland: slim energiegebruik voor bedrijven

Wat is netcongestie?

Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet in een gebied op de drukste momenten vol zit. Er is dan geen tekort aan stroom, maar aan transportruimte: kabels, transformatoren en stations kunnen niet meer vervoeren dan ze nu al doen.

Het net bestaat uit lagen. TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet. Een regionale netbeheerder beheert het net waarop uw pand is aangesloten; in grote delen van Noord-Holland is dat Liander. Welke netbeheerder bij uw adres hoort, staat op uw energienota of in de stukken van uw aansluiting. Zit een van die lagen vol, dan kan de netbeheerder geen extra capaciteit meer toezeggen.

Congestie speelt in twee richtingen: bij afname, de stroom die u van het net haalt, en bij teruglevering, de stroom die u op het net zet, bijvoorbeeld uit zonnepanelen. Een gebied kan vol zitten voor het een en niet voor het ander.

Voor een bedrijf wordt het vooral merkbaar bij uitbreiding: wie meer capaciteit aanvraagt terwijl die er niet is, komt op een wachtlijst. Volgens Liander kan er weer ruimte vrijkomen door netverzwaring en door congestiemanagement. Dat laatste komt verderop aan bod.

De stand in Noord-Holland Noord

Liander en TenneT onderzoeken samen hoe lang de congestie per gebied naar verwachting duurt. Op 15 januari 2026 meldde Liander langere wachttijden. Voor Noord-Holland Noord, het gebied ten noorden van het Noordzeekanaal, verschoof de verwachte einddatum van 2036 naar 2035 tot 2038. Dat gebied omvat ook de regio Alkmaar en Heerhugowaard, al noemt Liander die plaatsen niet apart.

Een einddatum is een verwachting, geen afspraak. Bij een nieuw onderzoek kan de datum opnieuw verschuiven, naar achteren of naar voren. Grootverbruikers op de wachtlijst krijgen volgens Liander bericht. De toelichting staat in het nieuwsbericht van Liander over Noord-Holland.

Verwachte einddatum per gebied

Vijfhuizen, Diemen en Oostzaan zijn andere gebieden uit hetzelfde bericht.

Kleinverbruik of grootverbruik: waar valt uw bedrijf onder?

Een aansluiting tot en met 3x80A heet kleinverbruik; alles daarboven is grootverbruik. Die grens is landelijk gelijk. 3x80A betekent drie fasen, elk met een hoofdbeveiliging van 80 ampère. Liander noemt daarvoor een indicatief vermogen van ongeveer 55 kW, maar aan zo'n kW-waarde kunt u geen rechten ontlenen.

Sinds 1 juli 2026 staan kleine en grote aanvragen in een congestiegebied op één gezamenlijke wachtlijst per gebied. De lijst wordt gesorteerd volgens het prioriteringskader van de ACM, de toezichthouder op de energiemarkt. Aanvragen met meer maatschappelijke prioriteit komen eerder aan de beurt.

Een bedrijf met een kleinverbruikaansluiting zonder prioriteitscategorie kan daardoor langer wachten op een zwaardere aansluiting. Ook huishoudens tot 3x35A, die onder de “basisbehoeften” vallen, kunnen langer wachten als aanvragen met meer prioriteit voorgaan.

Een wijziging binnen kleinverbruik vraagt u als aansluithouder zelf aan, via mijnaansluiting.nl. Boven 3x80A wordt het een grootverbruikaansluiting.

Waar staat uw bedrijf?

Zo brengt u uw positie in kaart

Voordat u maatregelen kiest, helpt het om te weten waar u staat. Vijf vragen geven samen een goed beeld.

1. Welke aansluiting heeft u? De aansluiting of het gecontracteerde vermogen staat meestal op de energienota of in de stukken van uw netbeheerder.
2. Hoe staat uw gebied ervoor? De capaciteitskaart van Netbeheer Nederland toont dat per gebied, voor afname en teruglevering apart.
3. Wanneer vallen uw pieken? Niet het jaarverbruik telt, maar de momenten waarop veel tegelijk aanstaat. Verbruiksgegevens per kwartier of per uur laten dat zien.
4. Wat komt er bij? Laadpunten, een warmtepomp, machines of koeling: kijk niet alleen hoeveel, maar ook wanneer ze draaien.
5. Wat zegt de netbeheerder? Vraag vroeg na wat er op uw adres kan en hoe een aanvraag verloopt, niet pas als uw plan klaar is.

De capaciteitskaart lezen

De legenda loopt van “capaciteit beschikbaar” via “beperkt” en “onderzoek, met wachtrij” tot “tekort, met wachtrij”. De kaart toont een gebied, geen antwoord voor uw adres.

Wat u achter de meter kunt doen

Achter de meter betekent: in uw eigen installatie, na de meter van de netbeheerder. Daar heeft u zelf invloed, ook als het net vol zit.

Liander noemt voor bedrijven vier opties: inzicht in uw verbruik, pieken verlagen door machines gespreid te starten of energie op te slaan in een batterij, flexibele capaciteit aanbieden tegen een vergoeding, en een energiescan. Een logische volgorde is: eerst meten, dan spreiden, dan sturen en opslaan. Ook minder basisverbruik, bijvoorbeeld door LED-verlichting, geeft binnen uw aansluiting ruimte.

Meten en een energiescan

Zonder meting is elke maatregel een gok. Een meting over een periode met drukke en rustige dagen laat zien welke apparaten de pieken veroorzaken en op welke momenten. Een energiescan zet dat op een rij, samen met wat er de komende jaren bij komt.

Spreiden en verschuiven

Veel pieken ontstaan doordat alles tegelijk start, bijvoorbeeld aan het begin van de werkdag. Door machines gespreid te starten of processen naar rustigere uren te verschuiven, daalt de piek zonder dat er minder werk gebeurt.

Bij laadpunten verdeelt lastverdeling tussen laadpalen de beschikbare ruimte automatisch over de auto's.

Sturen met een energiemanagementsysteem

Een energiemanagementsysteem (EMS) meet het verbruik van het hele pand en stuurt grote verbruikers bij, zoals laadpunten, een batterij, een warmtepomp of koeling. U stelt een grens in en het systeem houdt het totaal daaronder. Anders dan losse lastverdeling bij laadpalen kijkt een EMS naar meer apparaten tegelijk, en ook naar eigen opwek.

Opslaan in een batterij

Een bedrijfsbatterij laadt op rustige momenten op en levert stroom zodra de piek komt. Dat heet peak shaving: de top van de piek wordt eraf geschaafd.

Dat werkt vooral bij korte, voorspelbare pieken. Bij een lange piek raakt de batterij leeg voordat de piek voorbij is. Een batterij vraagt ook een veilige plek en een goede aansluiting op de installatie. Meer over energieopslag voor bedrijven leest u op de dienstpagina.

Fictief voorbeeld met zelf gekozen aannames: een basisverbruik van 20 kW, een droogoven van 30 kW die van 08.00 tot 10.00 uur draait, en vier laadpunten van elk ongeveer 11 kW (3-fase, 16 A per fase, afgerond). Om 08.00 uur komen vier auto's binnen die elk 30 kWh nodig hebben. Met sturing houdt een EMS het totaal onder een zelf gekozen grens van 60 kW.

Vermogen (kW) is wat er op één moment wordt gevraagd. Energie (kWh) is vermogen maal tijd.

Zonder sturing, om 08.00 uur

20 + 30 + 4 × 11 = 94 kW

Met sturing, 08.00 tot 10.00 uur

60 kW min 20 kW basis en 30 kW oven: 10 kW voor de laadpunten samen

Met sturing, vanaf 10.00 uur

60 kW min 20 kW basis: 40 kW, dus 10 kW per auto

Auto's vol

Zonder sturing rond 10.45 uur (120 kWh bij 44 kW). Met sturing rond 12.30 uur (20 kWh tot 10.00 uur, daarna 100 kWh bij 40 kW).

De hoogste piek daalt van 94 naar 60 kW. De auto's krijgen evenveel energie, maar zijn bijna twee uur later vol.

Wat dit wel en niet betekent: Wat het wel laat zien: wie verschuift wat kan wachten, verlaagt de piek zonder minder werk te doen. Wat het niet betekent: dat sturing een zwaardere aansluiting overbodig maakt, of dat 60 kW bij uw aansluiting past. Het echte laadvermogen hangt ook af van de auto's en de laadpunten, en het basisverbruik schommelt. Over kosten zegt dit voorbeeld niets. Een meting van uw eigen verbruiksprofiel is de basis voor een echte berekening.

Flexibele afspraken met de netbeheerder

Naast maatregelen in uw eigen installatie zijn er afspraken met de netbeheerder die ruimte kunnen geven in ruil voor flexibiliteit. Wie op drukke momenten minder afneemt, ontlast het net en krijgt daar iets voor terug, zoals een vergoeding of een lager nettarief.

De ACM heeft de regels vastgelegd in codebesluiten. Een ATO is de aansluit- en transportovereenkomst: uw contract met de netbeheerder over de aansluiting en het transport van stroom.

Vormen van flexibel netgebruik

De alternatieve transportrechten gelden sinds 1 april 2025. Het tijdsduurgebonden recht hoort bij het hoogspanningsnet van TenneT. Welke vorm voor uw aansluiting beschikbaar is, en onder welke voorwaarden, bepaalt de netbeheerder.

Zo'n afspraak werkt alleen als uw installatie echt kan bijsturen. Met een EMS en eventueel een batterij kunt u zich aan een tijdsblok of afschakelmoment houden, met zo min mogelijk gevolgen voor het werk.

Veelgemaakte misverstanden

“Kleinverbruikers hebben geen last van netcongestie.”

Achterhaald sinds de gezamenlijke wachtlijst van 1 juli 2026. Ook wie een kleine aansluiting wil verzwaren, kan in een congestiegebied achter aanvragen met meer prioriteit terechtkomen.

“Een 3x80A-aansluiting is altijd uit te breiden.”

Boven 3x80A begint grootverbruik, en in een congestiegebied komt u dan op een wachtlijst. In Noord-Holland Noord duurt de congestie naar verwachting tot ergens tussen 2035 en 2038 (stand 15 januari 2026).

“Met een batterij is het probleem opgelost.”

Een batterij vangt korte, voorspelbare pieken op. Hij maakt het net niet groter, moet zelf ook weer laden en helpt weinig bij lange pieken. Meten gaat voor kopen.

Wat een installateur wel en niet kan doen

Bij netcongestie ligt de grens buiten uw pand, bij de netbeheerder. Binnen uw pand kan een installateur veel in kaart brengen en aanpassen.

Wat een installateur wel kan

• De bestaande installatie en de verdeler opnemen: hoeveel ruimte er is en waar de belasting zit.
• Het verbruik meten en laten zien welke apparaten de pieken veroorzaken.
• Laadpunten, een EMS of een batterij aanleggen en instellen, zodat ze binnen een grens blijven die u kiest.
• Verlichting vervangen door LED en de installatie voorbereiden op wat er later bij komt.

Wat een installateur niet kan

• Capaciteit op het net bijmaken of een zwaardere aansluiting toezeggen.
• Uw plek op de wachtlijst van de netbeheerder beïnvloeden.
• Een datum beloven waarop er weer ruimte op het net is.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Een installateur kan in deze situaties helpen.

• U wilt laadpunten, een warmtepomp of machines toevoegen en weet niet of uw aansluiting dat aankan.
• De hoofdbeveiliging slaat af op drukke momenten.
• U overweegt een EMS of een batterij en wilt eerst weten waar uw pieken zitten.
• De netbeheerder heeft u op de wachtlijst gezet en u wilt weten wat er binnen uw huidige aansluiting kan.

Eplus bekijkt met u wat er binnen uw aansluiting kan, bijvoorbeeld met een locatie-scan van het bedrijfspand. Een aanvraag of verzwaring bij de netbeheerder regelt Eplus niet; die doet u als aansluithouder zelf.