Wat is elektrische stroom en hoe werkt elektriciteit in huis?
Het stopcontact in de keuken lijkt de plek waar de stroom vandaan komt. In werkelijkheid is dat stopcontact het eindpunt van een route die in het stroomnet in uw straat begint. Onderweg passeert de stroom de meter, de hoofdschakelaar en de groepenkast, en elk onderdeel heeft een eigen taak.
Kort antwoord
Elektrische stroom is lading die door een draad beweegt, op gang gebracht door spanning. Stroom loopt alleen in een gesloten kring: via de fase naar een apparaat en via de nul terug. Uw woning krijgt de stroom van het net via de aansluitkabel, de hoofdzekering en de meter. Daarna verdeelt de groepenkast hem over groepen met elk een eigen beveiliging. Aansluitkabel, hoofdzekering en meter zijn meestal van de netbeheerder; de groepenkast en alles daarachter horen bij de woning.
Op deze pagina (8)
Wat is elektrische stroom?
Elektrische stroom is lading die door een geleider beweegt. In een koperdraad zijn dat elektronen: heel kleine deeltjes met een elektrische lading. Ze bewegen pas als er spanning op de draad staat, en alleen als er een gesloten kring is: een weg heen en een weg terug.
Vergelijk het met de ketting van een fiets. Zodra u trapt, draait de hele ketting tegelijk rond en gaat het achterwiel draaien. De ketting raakt niet op; hij brengt alleen kracht over. Zo brengt stroom energie naar een apparaat. Wat het apparaat gebruikt, is die energie, niet de stroom zelf. En ligt de ketting eraf, dan stopt alles. Dat doet een lichtschakelaar ook: hij maakt de kring open.
Vier begrippen komen steeds terug. Hoe ze samenhangen en hoe u ermee rekent, staat in een apart artikel over volt, ampère, watt en kWh.
Vier begrippen die u vaak tegenkomt
- Spanning (volt, V)
- Wat de stroom op gang brengt. Op een fase in een woning staat ongeveer 230 volt.
- Stroom (ampère, A)
- Hoeveel lading er door de draad gaat. Hoe meer apparaten er op een groep tegelijk aanstaan, hoe groter de stroom door die groep.
- Vermogen (watt, W)
- Hoeveel energie een apparaat op een moment vraagt. Duizend watt is een kilowatt (kW).
- Energie (kilowattuur, kWh)
- Vermogen maal de tijd dat een apparaat aanstaat. Dit telt de meter, en dit staat op uw energierekening.
Wisselstroom en gelijkstroom
Uit het stopcontact komt wisselstroom: de stroom wisselt heel vaak per seconde van richting. Het voordeel voor het stroomnet is dat een transformator de spanning dan eenvoudig hoger of lager kan maken. Zo kan stroom over lange afstand worden vervoerd en toch met de juiste spanning bij woningen aankomen.
Een batterij levert gelijkstroom, die steeds dezelfde kant op loopt. Veel elektronica werkt vanbinnen op gelijkstroom. De adapter van uw laptop of telefoon zet de wisselstroom daarom om.
De route van het stroomnet naar uw stopcontact
Van de plek waar stroom wordt opgewekt tot uw keuken legt hij een vaste route af. In de meeste woningen ziet die route er zo uit:
- Het stroomnet. Stroom wordt op veel plekken opgewekt en via kabels verdeeld. Een transformatorstation in uw wijk, vaak een klein gebouwtje, zet de spanning om naar wat woningen gebruiken.
- De aansluitkabel. Onder de grond loopt een kabel van het net in de straat naar de meterkast van uw woning.
- De hoofdzekering. Die begrenst hoeveel stroom er per fase naar binnen kan. Dat staat in de aansluitwaarde, bijvoorbeeld 1x35A (één fase) of 3x25A (drie fasen). Wat 1-fase of 3-fase voor uw woning betekent, leest u in een apart artikel.
- De meter. Die houdt bij hoeveel elektrische energie uw huishouden afneemt, in kWh.
- De hoofdschakelaar. In de meeste groepenkasten is dit het eerste onderdeel na de meter. Hiermee zet u alles daarachter in één keer uit.
- De groepenkast. Die verdeelt de stroom over groepen. Aardlekschakelaars en automaten bewaken die groepen.
- De groep. Een leiding vanuit de kast naar een aantal stopcontacten en lampen, of naar één zwaar apparaat.
- Het stopcontact of lichtpunt. Hier sluit de kring: de stroom gaat via de fase naar het apparaat en via de nul terug.
Fase, nul en aarde
Naar een gewoon stopcontact lopen meestal drie draden. De fase brengt de spanning en via de nul loopt de stroom terug. De beschermingsleiding, in de volksmond de aarde, is een veiligheidsroute. Komt er door een defect spanning op de metalen behuizing van bijvoorbeeld een wasmachine, dan kan de stroom via die draad weg, en niet via de persoon die de machine aanraakt. De aardlekschakelaar merkt dat er stroom weglekt en schakelt af.
In oudere woningen hebben niet alle stopcontacten een aardaansluiting. Of dat bij u zo is, kan een installateur nagaan.
Wat is van de netbeheerder en wat is van u?
In de meterkast komen twee werelden samen: het deel van de netbeheerder, het bedrijf dat het stroomnet in uw regio beheert, en de installatie van uw woning. Als vuistregel horen de aansluitkabel, de hoofdzekering en de meter bij de netbeheerder. De hoofdschakelaar, de groepenkast en alles daarachter horen bij de woning.
Het deel van de netbeheerder is vaak verzegeld en blijft dicht. Een zwaardere of andere aansluiting vraagt u bij de netbeheerder aan; volgens netbeheerder Liander gaat dat via mijnaansluiting.nl. Aan de installatie van de woning werkt een installateur. Huurt u de woning, dan is die installatie meestal van de verhuurder. Overleg dan eerst met de verhuurder voordat u iets laat aanpassen.
Wie is waarvan in de meterkast
| Onderdeel | Hoort bij | Wie werkt eraan | Wat u zelf doet |
|---|---|---|---|
| Stroomnet en transformatorstation | Netbeheerder | Netbeheerder | Niets; een storing in het net meldt u bij de netbeheerder |
| Aansluitkabel en hoofdzekering | Netbeheerder | Netbeheerder, ook bij een zwaardere aansluiting | Niets; dit deel is vaak verzegeld en blijft dicht |
| Meter | Netbeheerder | Netbeheerder | De meterstand aflezen |
| Hoofdschakelaar | Woning (eigenaar) | Installateur | Met de hand bedienen als dat nodig is |
| Groepenkast | Woning (eigenaar) | Installateur | De aardlekschakelaar testen en een afgeslagen schakelaar één keer terugzetten |
| Leidingen, stopcontacten, schakelaars en lichtpunten | Woning (eigenaar) | Installateur | Apparaten met de stekker aansluiten; verder niets openen |
Waar de grens precies ligt, kan per aansluiting iets verschillen. Twijfelt u, vraag het dan aan uw netbeheerder.
Waarom de stroom in groepen wordt verdeeld
Stroom maakt een draad warm. Loopt er te veel stroom door een leiding, dan kan die zo heet worden dat de isolatie beschadigt of er brand ontstaat. Daarom is de installatie in uw woning opgedeeld in groepen, elk met een eigen beveiliging. Dat heeft drie voordelen.
- Beveiliging per leiding. Een automaat schakelt een groep af bij overbelasting of kortsluiting, om te voorkomen dat de leiding te warm wordt.
- Minder uitval. Gaat er op één groep iets mis, dan blijft de rest van het huis werken.
- Ruimte voor zware apparaten. Een kookplaat, warmtepomp of laadpaal krijgt vaak een eigen groep, zodat hij de stroom niet deelt met andere apparaten.
Hoeveel één groep kan dragen, hangt af van de kabel en de beveiliging samen; één vast getal voor elke groep bestaat niet. Hoe hoofdschakelaar, aardlekschakelaar en automaten in de groepenkast samenwerken, leest u in een apart artikel.
Veilig met elektriciteit in huis
Een installatie die in orde is en dicht blijft, kunt u gewoon gebruiken. Een paar dingen houdt u zelf in de gaten.
- Test de aardlekschakelaar twee keer per jaar met de testknop. Techniek Nederland noemt het verzetten van de klok als handig moment.
- Houd de meterkast vrij, zodat u er bij een storing snel bij kunt.
- Weet waar de hoofdschakelaar zit, zodat u bij nood alles in één keer uitschakelt.
- Merkt u een warme stekker, een brandlucht of een verkleurd stopcontact, zet het apparaat dan uit en laat een installateur kijken.
Veelgemaakte misverstanden
- “Stroom wordt in het apparaat opgebruikt.”
- Nee. De stroom loopt via de nul weer terug. Wat het apparaat gebruikt, is energie, en die telt de meter in kWh.
- “Zolang er groepen genoeg zijn, kan alles tegelijk aan.”
- Niet per se. Elke groep heeft een eigen grens, en de aansluiting begrenst wat het hele huis tegelijk kan gebruiken. Staan veel zware apparaten tegelijk aan, dan kan de hoofdzekering aanspreken.
- “Een leeg stopcontact staat niet onder spanning.”
- Wel. De spanning staat er altijd op. Er loopt alleen geen stroom zolang er geen apparaat is dat de kring sluit. Steek er dus nooit iets anders in dan een stekker.
Wanneer schakelt u een vakman in?
Schakel een installateur in als:
- de aardlekschakelaar niet reageert als u op de testknop drukt;
- een groep of aardlekschakelaar vaker afslaat zonder duidelijke reden;
- een stopcontact, een stekker of de meterkast warm aanvoelt, verkleurt of naar brand ruikt;
- u gaat verbouwen, of plannen hebt voor een grote verbruiker zoals een warmtepomp, een inductiekookplaat of een laadpaal;
- u wilt weten hoe uw installatie is opgebouwd en of die nog past bij wat u gebruikt.
Zit niet alleen uw huis maar de hele straat zonder stroom, dan ligt de oorzaak meestal in het net. Dan is de netbeheerder aan zet en niet de installateur.
Wilt u een vakman laten kijken naar de installatie in uw woning? Lees wat Eplus doet aan elektrische installaties in huis.
Verder leren: de volgende stappen
Dit artikel is het beginpunt van de Kennisbank-hub basiskennis. Deze onderwerpen sluiten erop aan; u vindt ze ook onder dit artikel.
- Volt, ampère, watt en kWh: de begrippen uit dit artikel, met rekenvoorbeelden.
- 1-fase of 3-fase: wat het aantal fasen zegt over wat u tegelijk kunt gebruiken.
- Uw huisaansluiting: wat aanduidingen als 1x35A en 3x25A betekenen.
- De groepenkast: wat elk onderdeel in de kast doet.
- Vermogen per groep: waarom er geen vast getal is voor wat één groep aankan.
Veelgestelde vragen
Waar komt de stroom in mijn huis vandaan?
Uit het openbare stroomnet. De stroom wordt op allerlei plekken opgewekt en via kabels door het land verdeeld. In uw wijk zet een transformatorstation de spanning om naar het niveau voor woningen. Daarna brengt een kabel onder de grond de stroom naar uw meterkast. Vanaf de meter neemt de installatie in uw woning het over.
Is de meter van mij of van de netbeheerder?
In een gewone woning hoort de meter meestal bij de netbeheerder, net als de aansluitkabel en de hoofdzekering. De groepenkast en wat daarachter komt, horen bij de woning. Aan het deel van de netbeheerder zit u niet; het is vaak verzegeld. Twijfelt u hoe het bij u zit, vraag het dan aan uw netbeheerder.
Is alles spanningsloos als ik de hoofdschakelaar uitzet?
De groepen, de stopcontacten en de lampen achter de hoofdschakelaar zijn dan zonder spanning. Wat ervoor zit, zoals de aansluitkabel, de hoofdzekering en de meter, blijft onder spanning. Ook in de groepenkast zelf zitten dan nog delen met spanning. Open de kast dus nooit zelf. Heeft u een thuisbatterij of zonnepanelen, vraag dan uw installateur hoe het bij u zit.
Wat doet de aarde in een stopcontact?
De aarde, officieel de beschermingsleiding, komt pas in actie als er iets misgaat. Komt er door een defect spanning op de metalen behuizing van een apparaat, dan geeft die draad de stroom een veilige weg, zodat hij niet via uw lichaam loopt. Een stopcontact met aarde herkent u meestal aan de twee metalen klemmetjes aan de zijkanten van de ronde opening. Of de aarde daarachter goed is aangesloten, ziet u daar niet aan. Dat kan een installateur nagaan.
Wie bel ik als de stroom in huis helemaal uitvalt?
Kijk eerst, zonder iets te openen, of de hoofdschakelaar of een aardlekschakelaar omlaag staat. Hebben de buren ook geen stroom, dan zit de storing waarschijnlijk in het net en is de netbeheerder het aanspreekpunt. Slaat er in uw eigen kast steeds iets opnieuw af, dan is een installateur de juiste partij. Ruikt u brand of ziet u rook, bel dan 112.
Hulp van Eplus
Bronnen
- Test aardlekschakelaar kan ongelukken voorkomen, Techniek Nederland. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
- Soorten aansluitingen (kleinverbruik), Liander. Geraadpleegd op . Bekijk de bron
