Brandmeldinstallatie, ontruimingsalarm en rookmelders: de verschillen

Drie systemen, drie taken

Bij een brand moeten drie dingen gebeuren: de brand opmerken, de mensen waarschuwen en iedereen op tijd naar buiten krijgen. Een rookmelder doet de eerste twee stappen in één apparaat. In een groter gebouw zijn de taken verdeeld: de brandmeldinstallatie ontdekt de brand en slaat alarm, het ontruimingsalarm zorgt dat iedereen vertrekt.

In dit artikel is een brandmelder een melder die bij een brandmeldinstallatie hoort. Een rookmelder werkt op zichzelf.

De begrippen

Rookmelder

Een losse melder die rook signaleert en zelf een luid alarm geeft. Hij werkt op een batterij, of op het lichtnet met een batterij of accu als reserve. Rookmelders hangen vooral in woningen.

Brandmeldinstallatie (BMI)

Een systeem van melders op een centrale. Automatische melders reageren zelf op rook, warmte of een combinatie daarvan. Met een handbrandmelder, het rode kastje aan de muur, slaat iemand zelf alarm. De centrale toont waar de melding vandaan komt en zet het alarm in gang.

Ontruimingsalarminstallatie (OAI)

De installatie die iedereen in het gebouw laat weten dat ze moeten vertrekken. De brandmeldinstallatie stuurt haar aan; zelf signaleert ze geen brand.

De verschillen in één overzicht

In de tabel staan de drie systemen naast elkaar. De regels komen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de rijksregels voor gebouwen. De uitleg volgt IPLO, het informatiepunt van het Rijk over de Omgevingswet.

Rookmelder, brandmeldinstallatie en ontruimingsalarm naast elkaar

Een verzekeraar of een huurcontract kan meer vragen dan de rijksregels. Kijk daarvoor in uw polis of contract.

Brandmeldinstallatie en ontruimingsalarm: hoe ze samenwerken

Een gewone woning heeft volgens bijlage II van het Bbl geen brandmeldinstallatie nodig, ook niet bij kamergewijze verhuur. Bij wonen met zorg, zoals een groepszorgwoning, kan dat anders zijn.

Of een gebouw er een moet hebben, hangt af van de gebruiksfunctie (waarvoor het gebouw wordt gebruikt, zoals kantoor of onderwijs), de gebruiksoppervlakte en de hoogte van de hoogste vloer waarop mensen verblijven. Dat geldt per brandcompartiment: een deel van het gebouw dat een brand een bepaalde tijd binnen moet houden. Het aantal mensen in het pand bepaalt het niet. Hoe die afweging werkt, leest u in het artikel over wanneer een brandmeldinstallatie verplicht is.

Niet altijd automatische melders

Een brandmeldinstallatie heeft niet altijd automatische melders. Bij de lichtste vorm, niet-automatische bewaking, hangen er alleen handbrandmelders: iemand moet de brand zien en zelf alarm slaan. Welke bewaking een gebouw nodig heeft, staat per gebruiksfunctie in bijlage II van het Bbl.

Het ontruimingsalarm

Signaleert de brandmeldinstallatie brand, dan stuurt ze het ontruimingsalarm aan: een luid, aanzwellend signaal (de slow whoop), eventueel met een gesproken bericht. Waar een luid signaal niet past, bijvoorbeeld als bewoners of patiënten niet zelfstandig kunnen vluchten, kan het alarm stil zijn. Het personeel krijgt dan een melding op een paneel of een draadloze pieper en begeleidt de ontruiming.

Volgens IPLO hoort bij een verplichte brandmeldinstallatie ook een ontruimingsalarminstallatie, en die moet voldoen aan NEN 2575. Bij een brandmeldinstallatie die vrijwillig is aangebracht, vraagt de regelgeving geen ontruimingsalarm.

Ook noodverlichting en vluchtrouteaanduiding helpen mensen naar buiten. Hoe u die controleert, staat in het artikel over noodverlichting in een bedrijfspand.

Doormelden naar de brandweer

Doormelden betekent dat de brandmeldinstallatie een melding zelf doorgeeft aan de meldkamer van de brandweer. Dat is alleen verplicht waar bijlage II van het Bbl het voorschrijft, vooral bij gebouwen met mensen die niet zelfstandig kunnen vluchten. In veel kantoren en winkels gaat het alarm daarom alleen in het gebouw af.

Stroom en kabels

De centrale krijgt haar stroom uit de elektrische installatie van het pand. Kabels verbinden haar met de melders, de handbrandmelders en de signaalgevers van het ontruimingsalarm, volgens het ontwerp van het brandmeldbedrijf en de normen die daarvoor gelden.

De voeding en bekabeling van een brandmeldinstallatie zijn elektrotechnisch werk, dat vooraf wordt afgestemd met de leverancier van de installatie.

Rookmelders in de woning: wat de regels vragen

In een woning gaat het niet om een brandmeldinstallatie, maar om rookmelders. Wat er precies nodig is, hangt af van de vraag of het een bestaande of een nieuwe woning is.

Bestaande woning: batterijen zijn genoeg

Sinds 1 juli 2022 moet elke woning op iedere verdieping met een woon-, slaap- of keukenruimte, en op de vluchtroute daarvan, een werkende rookmelder hebben. Een melder op batterijen is genoeg; er hoeven geen draden te worden getrokken. Een zolder of kelder die alleen als berging of wasruimte dient, hoeft volgens de Rijksoverheid geen rookmelder.

De melder moet voldoen aan EN 14604, de Europese productnorm voor rookmelders. Op de pagina van de Rijksoverheid over het aantal rookmelders in huis staat ook waar u ze het best ophangt: bij voorkeur in de hal en aan het plafond, minstens 50 centimeter van een muur of hoek en 30 centimeter van een lamp, en niet bij ventilatie of verwarming.

Nieuwe woning: aangesloten op het lichtnet

Volgens IPLO hangt er in een nieuwe woning een rookmelder in elke ruimte waardoor bewoners vanuit een verblijfsruimte, zoals een woon- of slaapkamer, naar buiten vluchten. In de praktijk zijn dat de hal en de overloop, bij een slaapkamer op zolder ook de zolder bij de trap, en de woonkamer als de trap daarin uitkomt.

Die melders voldoen aan NEN 2555. Ze zijn aangesloten op het lichtnet van 230 volt en hebben een batterij of accu als reserve. De norm stelt ook eisen aan de plaats en de luidheid. Soms moeten de melders onderling worden doorgekoppeld, zodat ze samen alarm geven. Aansluiten op het lichtnet is werk voor een installateur.

Ook bij bestaande kamergewijze verhuur moeten de rookmelders volgens IPLO op het lichtnet, met de eisen uit NEN 2555.

Gekoppelde rookmelders

Bij gekoppelde rookmelders gaan alle melders af zodra één melder rook signaleert. Slaapt u boven en ontstaat er beneden brand, dan hoort u het alarm toch. De koppeling kan draadloos zijn of via een kabel. In een bestaande woning is koppelen niet verplicht. De Brandweer raadt het wel aan, net als een rookmelder in elke slaapkamer. Ook gekoppeld blijven het rookmelders: er is geen centrale, geen handbrandmelder en geen doormelding.

Wie regelt wat bij rookmelders in huis?

Rookmelders of een brandmeldinstallatie: wat geldt waar?

Moeten er in een gebouw met een brandmeldinstallatie ook nog rookmelders hangen? Volgens IPLO niet, als het om een verplichte brandmeldinstallatie gaat. Die neemt de taak van de rookmelders over.

Bij een vrijwillige brandmeldinstallatie ligt het anders. Presteert die minstens even goed als rookmelders, dan kan ze als gelijkwaardige oplossing gelden. Een installatie met alleen handbrandmelders kan dat niet: daarin merkt niets zelf rook op. Of een oplossing gelijkwaardig is, beoordeelt de gemeente.

Ook buiten woningen kunnen rookmelders nodig zijn, bijvoorbeeld in kinderopvang en logiesgebouwen waar geen verplichte brandmeldinstallatie hangt. Volgens IPLO moeten ze daar ook in een bestaand gebouw op het lichtnet zitten.

Welke normen horen erbij?

Bij elk systeem hoort een eigen norm. Een norm beschrijft hoe iets technisch goed wordt ontworpen, gemaakt of onderhouden. Het is geen wet en geen keurmerk: wettelijk telt een norm pas mee als de regelgeving ernaar verwijst. Het Bbl verwijst voor brandmeldinstallaties naar NEN 2535 en voor ontruimingsalarm naar NEN 2575. Voor rookmelders in woningen noemt het EN 14604, en bij nieuwbouw NEN 2555.

De NEN 2575-reeks heeft ook delen voor stil alarm. Voor bestaande gebouwen ligt de ondergrens volgens IPLO bij NEN 2535:1996 en NEN 2575:2000.

Welke uitgave voor een bepaald gebouw telt, kan afwijken van de nieuwste; uw leverancier of inspectie-instelling weet het. Welke norm bij beheer en onderhoud hoort en wie wat doet, leest u in het artikel over wie onderhoud en inspectie van een brandmeldinstallatie doet.

Veelgemaakte misverstanden

“Rookmelder en brandmelder zijn hetzelfde.”

In het dagelijks taalgebruik wel, technisch niet. Een brandmelder hoort bij een brandmeldinstallatie met een centrale. Losse rookmelders horen daar niet bij, ook niet als ze gekoppeld zijn.

“In een bestaand huis moeten rookmelders op het lichtnet.”

Nee. In een bestaande woning is een melder op batterijen genoeg. Het lichtnet met een batterij of accu als reserve geldt bij nieuwbouw, en in een paar andere gevallen, zoals bestaande kamergewijze verhuur.

“Rookmelders moeten in elke slaapkamer hangen en gekoppeld zijn.”

Dat raadt de Brandweer aan, maar in een bestaande woning is het geen plicht. Daar volstaan de melders per verdieping die hierboven staan.

Wat kunt u veilig zelf controleren?

De meeste controles vragen geen gereedschap: kijken, luisteren en op de testknop drukken. Aan de bedrading en aan de brandmeldinstallatie zelf komt u niet.

In huis

• Druk elke maand op de testknop van elke rookmelder. Dat raadt de Brandweer aan.
• Houd de melders stofvrij. Verf of plak ze niet af.
• Loop na of er op elke verdieping met een woon-, slaap- of keukenruimte een melder hangt, en op de vluchtroute daarvan.
• Piept een melder af en toe kort, dan is bij de meeste modellen de batterij bijna leeg: vervang de batterij of de melder. Bij een melder op het lichtnet belt u een installateur of, in een huurwoning, de verhuurder.
• Noteer wanneer een melder is geplaatst. De Brandweer raadt aan om de hele melder na tien jaar te vervangen, ook als hij op het lichtnet zit.

In een bedrijfspand

• Weet waar de brandmeldcentrale of het bedieningspaneel zit, en kijk of het een storing aangeeft. Meld dat aan de beheerder.
• Houd handbrandmelders zichtbaar en bereikbaar; zet er geen kasten of pallets voor.
• Bent u de beheerder van de installatie, dan horen er meer taken bij, zoals het logboek bijhouden. Die staan in het artikel over onderhoud en inspectie.
• Ken het geluid van het ontruimingsalarm en de route naar buiten.

Wanneer schakelt u een vakman in?

In deze situaties is een vakman of een andere deskundige partij nodig:

• U bouwt een nieuwe woning of verhuurt kamers, en de rookmelders moeten op het lichtnet. Dat sluit een installateur aan.
• Een rookmelder op het lichtnet blijft piepen of geeft steeds loos alarm.
• U weet niet of uw pand een brandmeldinstallatie of ontruimingsalarm moet hebben. Vraag het na bij de gemeente of de omgevingsdienst, of laat een brandveiligheidsadviseur meekijken.
• De brandmeldcentrale geeft storingen of loze meldingen. Neem contact op met het brandmeldbedrijf dat de installatie onderhoudt.
• U verbouwt een pand met een brandmeldinstallatie of past de groepenkast aan. Stem dat vooraf af met de beheerder, het brandmeldbedrijf en de installateur.

Voeding en kabels van een brandmeldinstallatie zijn elektrotechnisch werk; ontwerp, onderhoud en inspectie horen bij het brandmeldbedrijf en een inspectie-instelling.

Bij een brandmeldinstallatie verzorgt Eplus alleen de voeding en de bekabeling. Het inspecteren en keuren van brandmeldinstallaties doen wij niet; dat gebeurt door een daarvoor bevoegde partij.

Andere artikelen over brandveiligheid, inspectie en veilige installaties staan in de Kennisbank Veiligheid.