Wanneer is een brandmeldinstallatie verplicht?

Brandmeldinstallatie verplicht: drie criteria uit het Bbl

De landelijke regels voor brandveiligheid van gebouwen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, kortweg Bbl, dat bij de Omgevingswet hoort. Een brandmeldinstallatie, afgekort BMI, is een systeem van melders die op een centrale zijn aangesloten. De centrale signaleert een brand en slaat alarm.

Of zo'n installatie verplicht is, staat in bijlage II van het Bbl, samen met artikel 4.208 voor nieuwbouw en artikel 3.115 voor bestaande gebouwen. Die bijlage is een tabel. Per gebruiksfunctie staat erin vanaf welke oppervlakte of hoogte een installatie nodig is en welke bewaking ze moet bieden. Ook leest u er af of de installatie moet doormelden naar de brandweer en of er een inspectiecertificaat nodig is.

De begrippen uit de tabel

Gebruiksfunctie

Waarvoor een gebouw of een deel ervan wordt gebruikt, zoals kantoor, winkel, industrie, onderwijs, bijeenkomst of logies. Eén pand kan meerdere gebruiksfuncties hebben, bijvoorbeeld een bedrijfshal met een kantoor.

Gebruiksoppervlakte

De vloeroppervlakte van een gebruiksfunctie, gemeten volgens vaste meetregels. Functies van dezelfde soort die aan één vluchtroute liggen, tellen volgens het IPLO-infoblad bij elkaar op.

Hoogste verblijfsvloer

De hoogte van de hoogste vloer van een verblijfsruimte, zoals een werkplek, kantine of leslokaal. Die hoogte wordt gemeten vanaf het meetniveau, ruwweg het terrein bij de ingang. Een kantoor op de derde verdieping kan dus onder een andere regel vallen dan hetzelfde kantoor op de begane grond.

Brandcompartiment

Een deel van het gebouw dat zo is afgescheiden dat een brand zich er een bepaalde tijd niet buiten verspreidt. De plicht geldt voor het hele compartiment. Liggen er meerdere gebruiksfuncties in, dan geldt de zwaarste bewaking.

De route in vier stappen

1. Bepaal welke gebruiksfuncties het pand heeft en in welk brandcompartiment ze liggen.
2. Zoek per functie de gebruiksoppervlakte op en de hoogte van de hoogste verblijfsvloer.
3. Zoek in bijlage II de regel die bij die functie past. Staan op één regel zowel een oppervlakte als een hoogte, dan moeten beide worden overschreden.
4. Lees af wat er nodig is: geen installatie of een bepaalde bewaking, en of doormelding en een inspectiecertificaat verplicht zijn.

Nieuwbouw, bestaand gebouw en verbouwing

Voor nieuwbouw en bestaande gebouwen gelden volgens het IPLO-infoblad dezelfde gevallen. Het verschil zit in de technische eisen aan de installatie zelf. Het Bbl verwijst daarvoor naar NEN 2535, de norm voor brandmeldinstallaties. De actuele uitgave bij NEN is NEN 2535:2017 (stand 14 oktober 2026); van een herziening bestaat sinds 2021 alleen een ontwerp, nog geen geldende uitgave. Voor een bestaand gebouw ligt de ondergrens lager: volgens het infoblad is dat de oudere uitgave NEN 2535:1996.

Gaat u verbouwen of verandert het gebruik, loop de route dan opnieuw door. Een andere gebruiksfunctie, meer oppervlakte of een verblijfsruimte op een hogere verdieping kan de uitkomst veranderen.

Verplicht betekent niet altijd automatische melders

Bijlage II zegt niet alleen of er een brandmeldinstallatie moet komen. De tabel zegt ook welk deel van het gebouw de installatie moet bewaken: de bewakingsomvang. Het IPLO-infoblad onderscheidt vier niveaus.

Bij kantoren, winkels, scholen en bedrijfshallen is volgens de tabel de eerste stap vaak niet-automatische bewaking. Automatische melders vraagt de tabel voor kantoren, winkels en scholen alleen in zeer grote of zeer hoge gebouwen. Hoe meer bewaking, hoe meer melders en kabels er op de centrale aansluiten. De stroom en de kabels horen bij de elektrische installatie van het pand; meer daarover op de pagina over voeding en bekabeling voor een brandmeldinstallatie.

Ontruimingsalarm en rookmelders

Is een brandmeldinstallatie verplicht, dan is een ontruimingsalarminstallatie dat ook (artikel 3.119 en 4.213 Bbl). De brandmeldinstallatie stuurt dat alarm aan, zodat iedereen weet dat het gebouw moet worden verlaten.

Waar een verplichte brandmeldinstallatie hangt, zijn losse rookmelders niet nodig. Wat de drie systemen van elkaar onderscheidt en wanneer rookmelders wel nodig zijn, leest u in het artikel over brandmeldinstallatie, ontruimingsalarm en rookmelders.

Voorbeelden per gebruiksfunctie

Per gebruiksfunctie staan er in bijlage II vaak meerdere drempels, in vierkante meters en in meters hoogte. Het overzicht hieronder laat de grote lijnen zien, zoals het IPLO-infoblad ze weergeeft. Gebruik het als oriëntatie, niet als uitkomst voor uw pand.

De exacte drempels staan in bijlage II en in het infoblad. Of er een inspectiecertificaat nodig is, verschilt per regel. Op een verdieping betekent hier: een verblijfsvloer hoger dan 1,5 meter boven het meetniveau. Of een industriefunctie licht is, volgt uit de begrippen van het Bbl.

Twee voorbeelden uit het infoblad maken het concreet. Volgens bijlage II heeft een kantoorfunctie van meer dan 1.500 m² een niet-automatische brandmeldinstallatie nodig, ook als alles op de begane grond ligt. Wordt er ook op een verdieping gewerkt, dan ligt de grens in vierkante meters lager. En in een winkelcentrum met een besloten passage tellen alle winkels samen.

Voor woonvormen met zorg, andere gezondheidszorg zoals een huisartsenpraktijk en parkeergarages staan er eigen regels in de tabel. U vindt het volledige overzicht in het infoblad van IPLO over brandmeldinstallaties, ontruimingsalarm en rookmelders.

Doormelding naar de brandweer en het inspectiecertificaat

Doormelding betekent dat de installatie een brandmelding automatisch doorgeeft aan de brandweer, zonder dat iemand hoeft te bellen. Dat is alleen verplicht waar bijlage II het voorschrijft: vooral in gebouwen met mensen die niet zelfstandig kunnen vluchten, zoals zorg met bedden, kinderopvang op een verdieping of een hotel zonder 24-uursbewaking met kamers op een verdieping. Voor kantoren, winkels, scholen en bedrijfshallen schrijft bijlage II geen doormelding voor.

Is doormelding verplicht, dan gaat de melding rechtstreeks naar de regionale alarmcentrale van de brandweer, zonder tussenkomst van een particuliere alarmcentrale (artikel 3.116 en 4.209 Bbl). Vrijwillig laten doormelden kan ook.

Of er een inspectiecertificaat nodig is, staat eveneens per regel in bijlage II. Dat certificaat komt van een onafhankelijke inspectie-instelling, volgens het CCV-inspectieschema Brandbeveiliging, en is volgens het CCV één of drie jaar geldig (artikel 6.32 en 6.33 Bbl). Wie onderhoudt, wie inspecteert en welke termijn voor uw installatie geldt, leest u in de uitleg over onderhoud en inspectie van een brandmeldinstallatie.

Het aantal personen telt voor de gebruiksmelding

Het aantal mensen in een pand bepaalt niet of er een brandmeldinstallatie moet komen. Het bepaalt wel of u een gebruiksmelding moet doen: een melding aan de gemeente over het brandveilig gebruik van het gebouw.

Volgens de uitleg van IPLO over de gebruiksmelding is die nodig bij een niet-woonfunctie als er meer personen aanwezig zijn dan tabel 6.6 van het Bbl aangeeft. Bij kamergewijze verhuur en bij wonen met zorg is een melding altijd nodig. U doet de melding minstens vier weken vóór de ingebruikname, via het Omgevingsloket; zonder melding mag het gebouw niet in gebruik. De melding hoort bij het gebouw, niet bij de persoon die haar deed.

Na een melding kan de gemeente extra eisen stellen met een maatwerkvoorschrift. Voor sommige functies, zoals logies, kan zij de meldingsdrempel ook in het omgevingsplan aanpassen. Sinds de Omgevingswet (1 januari 2024) werkt het Rijk met een gebruiksmelding; de vroegere omgevingsvergunning voor brandveilig gebruik is vervallen.

Wie beoordeelt het, en wie kan meer vragen?

Voor deze regels is de gemeente het bevoegd gezag. Zij ontvangt de gebruiksmelding, kan maatwerk opleggen en ziet toe op de naleving. Over brandveiligheid laat de gemeente zich vaak adviseren door de brandweer, maar het besluit ligt bij de gemeente.

U mag ook een andere oplossing kiezen dan het Bbl voorschrijft, als die minstens even veilig is. Dat heet een gelijkwaardige oplossing (artikel 4.7 Omgevingswet en artikel 2.4 Bbl). Of uw oplossing gelijkwaardig is, beoordeelt de gemeente. Leg zo'n voorstel daarom vooraf voor, met een onderbouwing.

Verzekeraar en huurcontract

Het Bbl gaat over de veiligheid van mensen, niet over het beperken van schade aan het gebouw of de voorraad. Een verzekeraar kan daarom meer vragen dan de wet, bijvoorbeeld een inspectiecertificaat. Of uw polis iets eist, leest u in de voorwaarden; vraag het anders na bij uw verzekeraar.

In een huurpand legt het huurcontract vast wie de installatie regelt: de verhuurder, de huurder of allebei voor een deel. Maak die afspraken op papier voordat u het pand in gebruik neemt.

Wat kunt u zelf nagaan?

Veel kunt u zelf uitzoeken, met de papieren van het pand en een blik op de voorkant van een bestaande installatie. Dat maakt het gesprek met de gemeente, een adviseur of een installateur korter.

• Gebruiksfuncties. Welke functies staan in de bouwvergunning of op de bouwtekeningen, en past het werkelijke gebruik daar nog bij?
• Oppervlakte en hoogte. Zoek per functie de gebruiksoppervlakte op en op welke verdieping de hoogste verblijfsruimte ligt. Bouwtekeningen of een meetrapport helpen daarbij.
• Brandcompartimenten. Staan ze op de tekeningen, dan ziet u welke functies samen worden beoordeeld.
• Gebruiksmelding. Is er voor het pand al een melding gedaan? Vraag het na bij de eigenaar of de gemeente.
• Bestaande installatie. Hangt er een centrale, ligt er een logboek bij en is er een inspectiecertificaat? Lees af wat het display aangeeft, zonder iets te openen.
• Polis en huurcontract. Wat vraagt uw verzekeraar, en wie regelt wat volgens het huurcontract?

Veelgemaakte misverstanden

“Vanaf een vast aantal m² of personen is het verplicht”

Nee. Het gaat om de combinatie van gebruiksfunctie, oppervlakte en hoogte, per brandcompartiment. Het aantal personen telt voor de gebruiksmelding, niet voor de brandmeldinstallatie.

“Verplicht betekent melders in elke ruimte”

Nee. De lichtste verplichte vorm bestaat alleen uit handbrandmelders. Automatische melders in vrijwel alle ruimten horen bij volledige bewaking.

“Een brandmeldinstallatie moet altijd doormelden”

Nee. Alleen waar bijlage II het zegt, vooral waar mensen niet zelfstandig kunnen vluchten. Voor onderwijs, kantoor, winkel en industrie staat er geen doormeldplicht in de tabel.

“Bij veel mensen in het pand hoort een vergunning voor brandveilig gebruik”

Die vergunning is met de Omgevingswet vervallen. In de rijksregels is het nu een gebruiksmelding bij de gemeente.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Twijfelt u na het nalopen van de tabel, vraag het dan na bij de gemeente of de omgevingsdienst, of laat een brandveiligheidsadviseur meekijken. Doe dat zeker in deze situaties:

• U gaat nieuw bouwen, verbouwen of een verdieping toevoegen.
• Het gebruik verandert, bijvoorbeeld van opslag naar kantoor, of er komt kinderopvang, zorg of logies bij.
• Er liggen meerdere gebruiksfuncties in één brandcompartiment.
• U wilt een gelijkwaardige oplossing voorstellen in plaats van wat het Bbl voorschrijft.
• Uw verzekeraar vraagt om een brandmeldinstallatie of een inspectiecertificaat.

Komt er een installatie, dan ontwerpt en levert een brandmeldbedrijf die. De voeding en de kabels horen bij de elektrische installatie van het pand.

Bij een brandmeldinstallatie verzorgt Eplus alleen de voeding en de bekabeling. Het inspecteren en keuren van brandmeldinstallaties doen wij niet; dat gebeurt door een daarvoor bevoegde partij.

Op de pagina over veiligheid in bedrijfspanden ziet u welke voorzieningen er verder zijn, zoals noodverlichting en beveiliging. Andere vragen over brandveiligheid en inspectie vindt u bij de artikelen over veiligheid.