NEN 1010 versus NEN 3140: wat is het verschil?

Twee normen voor twee momenten

Een elektrische installatie gaat lang mee. Eerst wordt ze ontworpen en aangelegd. Daarna wordt ze gebruikt, soms uitgebreid of aangepast, en in een bedrijf op gezette tijden geïnspecteerd. NEN 1010 en NEN 3140 verdelen die levensloop onder elkaar.

NEN 1010 is de norm voor het ontwerp en de aanleg van installaties op laagspanning, in woningen, utiliteitsgebouwen en de industrie. Volgens NEN geldt de norm voor nieuwe installaties en voor uitbreidingen en wijzigingen, samen met de delen van de bestaande installatie die daardoor worden geraakt. NEN 1010 is de Nederlandse invulling van de internationale normenreeks HD-IEC 60364.

NEN 3140 gaat over de bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen: hoe een organisatie die veilig beheert, gebruikt, eraan werkt en laat inspecteren zolang ze in gebruik zijn. De basis is de Europese norm NEN-EN 50110. Wat de norm van een bedrijf vraagt, leest u in de uitleg over NEN 3140 voor bedrijven.

NEN deelt de twee zelf ook zo in: op de website van NEN valt NEN 1010 onder de installatievoorschriften en NEN 3140 onder de werkvoorschriften. De ene norm gaat over hoe de installatie in elkaar zit. De andere gaat over hoe u er veilig mee omgaat.

De verschillen op een rij

De tabel zet de twee normen naast elkaar. Daaronder leest u wat de verschillen in de praktijk betekenen.

Dit is geen normtekst. Hoe de normen op uw installatie van toepassing zijn, beoordeelt een vakman ter plaatse.

Wat de tabel laat zien

Het grootste verschil is het moment. NEN 1010 komt in beeld als er iets aan de installatie verandert. NEN 3140 loopt door zolang de installatie in gebruik is, ook als er lange tijd niets aan verandert.

Het tweede verschil is wat eronder valt. NEN 1010 gaat over de vaste installatie van het gebouw. NEN 3140 gaat daarnaast over elektrische arbeidsmiddelen: het gereedschap, de kabelhaspels en de machines waarmee wordt gewerkt. Die worden dus niet volgens NEN 1010 gekeurd.

Het derde verschil is wie er iets mee moet doen. Met NEN 1010 werkt vooral de installateur die ontwerpt en aanlegt. NEN 3140 vraagt iets van het bedrijf zelf: iemand is verantwoordelijk voor de installatie, legt vast hoe vaak er wordt geïnspecteerd en zorgt dat gebreken worden hersteld.

Van aanleg tot inspectie: welke norm wanneer?

Volg een installatie door de tijd en u ziet de twee normen elkaar aflossen. Het voorbeeld gaat over een verzonnen bedrijfspand en laat de volgorde zien, geen termijnen.

1. Ontwerp en aanleg. De installateur ontwerpt de installatie en legt die aan volgens NEN 1010:2020+C1:2024.
2. Controle na aanleg. Voordat de installatie in gebruik gaat, controleert en meet de installateur of alles klopt. Ook dat hoort bij NEN 1010.
3. In gebruik. Vanaf nu gaat het om veilig beheren en gebruiken. Daarvoor is NEN 3140 de gangbare norm. Het bedrijf legt vast wie verantwoordelijk is en hoe vaak er wordt geïnspecteerd.
4. Periodieke inspectie. Een deskundige inspecteert de installatie volgens NEN 3140. De bevindingen komen in een rapport.
5. Herstel. Wat uit de inspectie komt, wordt hersteld. Het werk zelf gebeurt veilig volgens de werkwijze van NEN 3140. Wordt daarbij iets aan de installatie gewijzigd of vernieuwd, dan geldt voor dat deel NEN 1010. Hoe het herstel precies gebeurt, beoordeelt de vakman die het uitvoert.
6. Uitbreiding. Komt er een groep bij, bijvoorbeeld voor laadpunten, dan geldt NEN 1010 weer voor het nieuwe deel en voor wat daardoor wordt geraakt. Daarna valt ook dat deel onder het beheer volgens NEN 3140.

Aanvullen, niet vervangen

De twee normen vullen elkaar aan. Een installatie die volgens NEN 1010 is aangelegd, blijft niet vanzelf in goede staat. Verbindingen kunnen loskomen, kabels raken beschadigd en het gebruik van een pand verandert. Daarom volgen na de aanleg het beheer en de inspectie volgens NEN 3140.

Andersom verandert een inspectie volgens NEN 3140 niets aan de installatie zelf. De inspectie stelt vast of de installatie in gebruik veilig is. Moet er iets worden aangepast, dan is dat weer werk waarvoor NEN 1010 geldt.

Moet een bestaande installatie mee met elke nieuwe uitgave?

Nee, niet vanzelf. Op dit punt worden de twee normen het vaakst door elkaar gehaald.

Een nieuwe uitgave van NEN 1010 geldt voor wat daarna wordt aangelegd, uitgebreid of gewijzigd. Een installatie waaraan niets verandert, hoeft niet bij elke nieuwe uitgave mee te veranderen. Ze wordt in gebruik beheerd en beoordeeld via NEN 3140. Ook de bouwregels maken dat onderscheid: voor bestaande gebouwen ligt het wettelijke niveau lager dan voor nieuwbouw.

Bij een periodieke inspectie volgens NEN 3140 is de vraag of de installatie in gebruik veilig is. Dat een installatie volgens een oudere uitgave van NEN 1010 is aangelegd, betekent dus niet automatisch dat ze moet worden vervangen. Wat aandacht nodig heeft, blijkt uit de inspectie en staat in het rapport.

Hoe een inspecteur een oudere installatie precies beoordeelt, hangt af van de installatie, het gebruik en de risico's. Vraag daarom vooraf waaraan de installatie wordt getoetst en hoe dat in het rapport terugkomt.

Woning of bedrijf: wat geldt voor u?

Welke norm u tegenkomt, hangt vooral af van het soort pand en van de vraag of er mensen voor u werken.

Eigen woning

Gaat u verbouwen, uitbreiden of de groepenkast vervangen, dan wordt dat werk aangelegd volgens NEN 1010. Een periodieke inspectie volgens NEN 3140 is voor een particuliere woning meestal niet aan de orde. Die hoort vooral bij werkgevers: de zorgplicht uit de Arbowet geldt voor hen, en in uw eigen huis bent u in de regel geen werkgever. Twijfelt u over de staat van een oudere installatie, dan kan een installateur die beoordelen.

Bedrijfspand met personeel

Bij aanleg, uitbreiding en wijziging geldt NEN 1010. Zolang de installatie in gebruik is, heeft u als werkgever een zorgplicht. Werken volgens NEN 3140 is de algemeen geaccepteerde manier om te laten zien dat u die nakomt, voor de vaste installatie en voor de elektrische arbeidsmiddelen.

Gehuurd bedrijfspand

Wie wat regelt, hangt af van de afspraken tussen huurder en verhuurder. Leg vast wie de installatie laat inspecteren en wie gebreken laat herstellen. Voor een wijziging geldt NEN 1010, wie die ook laat uitvoeren.

Wet, norm en certificaat

Geen van beide normen is zelf een wet. Wel verschilt de manier waarop de regels ernaar verwijzen.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), met de landelijke regels voor bouwwerken, verwijst voor elektrische installaties naar NEN 1010. Welke uitgave daarbij wettelijk is aangewezen, regelt de Omgevingsregeling. Meer over NEN 1010 zelf staat in het artikel over die norm in de Kennisbank.

NEN 3140 is volgens NEN strikt genomen niet wettelijk verplicht. Een werkgever heeft wel een zorgplicht uit de Arbowet, en een inspectie volgens NEN 3140 is de algemeen geaccepteerde manier om aan te tonen dat de installatie veilig is.

Ook een certificaat is iets anders dan een norm. Dat een installatie volgens NEN 1010 is aangelegd of volgens NEN 3140 is geïnspecteerd, zegt iets over de werkwijze. Het is geen keurmerk. Certificering hoort bij een certificatieschema, zoals dat van SCIOS voor periodieke inspecties. Wie volgens NEN 3140 inspecteert, hoeft daarvoor niet onder SCIOS gecertificeerd te zijn.

Veelgemaakte misverstanden

“NEN 3140 vervangt NEN 1010 zodra het pand in gebruik is.” Nee. NEN 3140 neemt het beheer over, maar zodra er iets wordt aangepast of uitgebreid, geldt voor dat werk weer NEN 1010.

“Een inspectie volgens NEN 3140 is hetzelfde als de controle na aanleg.” Nee. De controle na aanleg hoort bij NEN 1010 en gebeurt voordat een nieuwe of gewijzigde installatie in gebruik gaat. Een inspectie volgens NEN 3140 gaat over een installatie die al in gebruik is, en komt periodiek terug.

“NEN 1010 is voor woningen, NEN 3140 voor bedrijven.” Te kort door de bocht. NEN 1010 geldt voor woningen, utiliteitsgebouwen en de industrie. Ook in een bedrijfspand wordt elke aanleg en wijziging volgens NEN 1010 uitgevoerd. In een bedrijf komt NEN 3140 daar voor de periode van gebruik bij.

“Er komt een nieuwe NEN 3140, dus de huidige telt niet meer.” Zo ver is het nog niet. Op 12 oktober 2026 was de herziening nog een ontwerp en was NEN 3140:2011+A3:2019 de actuele uitgave. Een definitieve NEN 3140:2023 bestaat niet.

“Gereedschap wordt volgens NEN 1010 gekeurd.” Nee. Elektrische arbeidsmiddelen vallen onder NEN 3140. NEN 1010 gaat over de vaste installatie.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Schakel een vakman in als een van deze situaties voor u geldt.

• U gaat verbouwen of uitbreiden, of er komt een zware verbruiker bij.
• U heeft personeel en niemand weet wanneer de installatie voor het laatst is geïnspecteerd.
• Een inspectierapport noemt gebreken die nog niet zijn hersteld.
• Een huurder, verzekeraar of opdrachtgever vraagt om een inspectierapport.
• Niemand weet welke elektrische arbeidsmiddelen er zijn en wanneer ze voor het laatst zijn gekeurd.
• Het pand krijgt een ander gebruik, bijvoorbeeld van opslag naar werkplaats.

Gaat er iets aan de installatie veranderen? Lees dan meer over een installatie laten aanleggen of aanpassen of, voor kantoor en bedrijfshal, over installatiewerk in bedrijfspanden.

Eplus is gecertificeerd voor SCIOS Scope 8 en Scope 10. Voor de vaste installatie is er de periodieke inspectie onder Scope 8 en Scope 10, voor gereedschap en ander materieel de keuring van arbeidsmiddelen. Meer artikelen over inspectie en elektrische veiligheid staan in de Kennisbank Veiligheid.