Waarom preventief onderhoud aan de elektrische installatie van uw bedrijf?

Wat is preventief onderhoud?

Preventief onderhoud is werk aan een installatie die het nog doet. Het doel is dat ze dat blijft doen. Een vakman kijkt op afgesproken momenten naar de verdelers, de verbindingen en de beveiligingen. Hij maakt schoon, test en vervangt wat versleten is.

Een verdeler is de groepenkast van een bedrijfspand: de kast waar de stroom over de groepen wordt verdeeld. Een groter pand heeft vaak een hoofdverdeler en daarnaast onderverdelers, bijvoorbeeld per verdieping of in de werkplaats. Hoe zo'n kast is opgebouwd, leest u in het artikel over de werking van een groepenkast.

Drie begrippen die vaak door elkaar lopen

Preventief onderhoud

Gepland werk om de installatie in goede staat te houden: controleren, schoonmaken, testen en versleten onderdelen vervangen, voordat er iets misgaat.

Correctief onderhoud

Herstel nadat er iets is misgegaan, zoals een storing, een uitgevallen groep of schade. Dat blijft altijd nodig, want niet elk gebrek is te voorzien.

Inspectie

Een beoordeling van de veiligheid van de installatie, met een rapport van wat in orde is en wat hersteld moet worden.

Waarom bedrijven preventief onderhoud laten doen

Een elektrische installatie slijt niet zichtbaar. Verbindingen zitten achter een afdekking, kabels liggen in goten en plafonds, en een beveiliging die niet goed werkt, merkt u pas als het erop aankomt. Er zijn vijf redenen om daar niet op te wachten.

• Minder storingen en uitval. Een verdeler die uitvalt, legt vaak meer stil dan alleen het licht: kassa's, servers, koeling of machines. Een gebrek dat u vooraf vindt, herstelt u op een moment dat het uitkomt.
• Minder brandrisico. Een losse of vervuilde verbinding kan warm worden. Dat gebeurt geleidelijk en zonder dat iemand het ziet. Op tijd ontdekt, is het meestal een klein herstel.
• Uw zorgplicht waarmaken. Een werkgever zorgt voor veilig werken met elektriciteit. Een vastgelegde onderhoudsgeschiedenis laat zien hoe u dat doet.
• Minder bevindingen bij een inspectie. Wat bij onderhoud al is opgelost, hoeft na een inspectie niet meer hersteld te worden.
• Vervanging die u kunt plannen. Onderhoud laat zien welke onderdelen slijten of verouderd raken. Zo kunt u vervanging op tijd inplannen en begroten, in plaats van te wachten tot iets uitvalt.

Wat de Arbowet en uw verzekeraar vragen

Als werkgever moet u zorgen voor veilig werken, ook met elektriciteit: dat is uw zorgplicht uit de Arbowet. Maatregelen tegen elektrische gevaren horen volgens Arboportaal in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en in het plan van aanpak. Preventief onderhoud kan daar een van de maatregelen zijn. Een vaste keuringstermijn noemt Arboportaal niet.

Brandverzekeraars kunnen een periodieke SCIOS-inspectie als voorwaarde in de polis opnemen. Dat gaat over inspectie, niet over onderhoud. Wat uw verzekeraar vraagt, staat in uw polis.

Wat er bij een onderhoudsronde gebeurt

Wat er precies gebeurt, hangt af van de installatie en de afspraken. Het meeste werk zit in de verdelers, want daar komen verbindingen en beveiligingen samen.

• Kijken. Een vakman controleert verdelers, kabels en aansluitpunten op zicht: verkleuring, beschadigde isolatie, vocht, stof, ontbrekende afdekkingen en een groepenoverzicht dat niet meer klopt.
• Warmte opsporen met thermografie. Met een warmtebeeldcamera ziet de vakman temperatuurverschillen in een verdeler die onder belasting staat. Een verbinding die warmer is dan de rest, valt dan op. Een warm punt is een signaal om verder te onderzoeken, nog geen diagnose.
• Verbindingen controleren. Door opwarmen en afkoelen, en door trillingen van machines, kunnen klemmen en schroefverbindingen losser gaan zitten. De vakman controleert ze en draait ze waar nodig aan volgens de voorschriften van de fabrikant, met dat deel van de installatie spanningsloos.
• Schoonmaken. Stof en vuil in een verdeler houden warmte vast. Samen met vocht kunnen ze een weg vormen waarlangs stroom weglekt. In een werkplaats of magazijn gaat dat sneller dan op kantoor.
• Testen. Beveiligingen worden op hun werking gecontroleerd, zoals de aardlekschakelaars met de testknop. Techniek Nederland adviseert om een aardlekschakelaar twee keer per jaar te testen.
• Herstellen en vervangen. Kleine gebreken worden direct verholpen als dat zo is afgesproken. Grotere punten komen als voorstel naar u, zodat u kiest wanneer het gebeurt.
• Vastleggen. Wat er is gecontroleerd, gemeten, hersteld en vervangen, komt in een verslag. Samen met het groepenoverzicht en de tekeningen vormt dat het geheugen van uw installatie.

Aannames, zelf gekozen om het principe te laten zien. Door één verbinding in een verdeler loopt langere tijd 32 ampère. Een goede verbinding heeft een heel kleine overgangsweerstand: de weerstand op de plek waar de draad en de klem elkaar raken. Hier is die 0,001 ohm. Een verbinding die los zit of is aangetast, heeft in dit voorbeeld tien keer zoveel: 0,01 ohm. Het vermogen dat in de verbinding in warmte wordt omgezet, is stroom maal stroom maal weerstand (P = I × I × R).

Stroom door de verbinding

32 A (aanname)

Goede verbinding

32 × 32 × 0,001 ohm ≈ 1 W

Losse of aangetaste verbinding

32 × 32 × 0,01 ohm ≈ 10 W

Dezelfde losse verbinding bij 16 A

16 × 16 × 0,01 ohm ≈ 2,6 W

Bij dezelfde stroom geeft tien keer zoveel weerstand tien keer zoveel warmte: ongeveer 10 W in plaats van 1 W. Dat is het verbruik van een flinke ledlamp, in één klem van een paar centimeter. Bij de helft van de stroom is het een kwart. Een slechte verbinding valt dus vooral op bij volle belasting.

Wat dit wel en niet betekent: Wat het wel betekent: een kleine weerstand in een verbinding kan bij flinke stroom veel warmte geven, en die warmte zit op één plek. Daarom zoekt een vakman zulke punten onder belasting, bijvoorbeeld met thermografie. Wat het niet betekent: de getallen zijn geen metingen en zeggen niets over uw installatie. Ze zeggen ook niet hoeveel stroom een kabel, klem of groep mag voeren. Dat hangt af van onder meer de doorsnede, het kabeltype, de aanlegwijze, de lengte, de omgevingstemperatuur, de bundeling en de beveiliging.

Onderhoud of inspectie: wat is het verschil?

Onderhoud en inspectie worden vaak in één adem genoemd, maar ze hebben een ander doel. Een inspectie stelt vast hoe het met de veiligheid van de installatie staat en legt dat vast in een rapport. Onderhoud houdt de installatie in goede staat en herstelt wat er mis is, ook wat uit een inspectie komt.

Voor het veilig beheren en inspecteren van installaties in gebruik is NEN 3140 de gangbare norm. Wat de norm vraagt en hoe die zich verhoudt tot de Arbowet en SCIOS, leest u in NEN 3140 uitgelegd.

De twee vullen elkaar aan. Een inspectie zonder onderhoud levert steeds dezelfde bevindingen op. Onderhoud zonder inspectie geeft geen vastgelegd oordeel over de veiligheid.

Inspectie op brandrisico: SCIOS Scope 10

SCIOS is een schema voor inspecties van onder meer elektrische installaties. Naast de inspecties op basis van NEN 3140 kent SCIOS Scope 10: een inspectie die naar brandrisico kijkt, op basis van NTA 8220. Scope 10 is geen wettelijke plicht, maar volgens SCIOS stimuleert de verzekeringssector verzekerden om deze inspectie periodiek te laten doen. Ook hier geldt: de inspectie wijst gebreken aan, onderhoud en herstel lossen ze op.

Hoe vaak is onderhoud zinvol?

Hoe vaak onderhoud zinvol is, hangt af van de installatie, de omgeving en het gebruik. Een logisch vertrekpunt is de inspectiefrequentie. Die legt de installatieverantwoordelijke (IV) vast, de persoon die is aangewezen als verantwoordelijke voor de installatie. Is er niets vastgelegd, dan geldt volgens NEN eens per jaar.

Stem het onderhoud daarop af, zodat herstel uit een inspectie in dezelfde planning past. Of één ronde per inspectie genoeg is, hangt af van de situatie. Hieronder staat wanneer vaker onderhoud zinvol kan zijn.

Wat vaker aandacht vraagt

• Een stoffige, vochtige of warme omgeving, zoals een werkplaats, magazijn, stal of bedrijfskeuken.
• Machines die trillen, of apparatuur die vaak aan- en uitschakelt.
• Een installatie die zwaar wordt belast, bijvoorbeeld door laadpunten, koeling of productie.
• Bevindingen uit een eerdere ronde of inspectie, zoals warme verbindingen of verkleuring.
• Uitbreidingen en wijzigingen: wat erbij komt, verandert de belasting van wat er al was.
• Processen waarbij uitval veel kost, zoals koeling, servers of een productielijn.

Wat legt u vast in een onderhoudsafspraak?

Wie onderhoud uitbesteedt, legt dat meestal vast in een serviceovereenkomst of onderhoudscontract. Hoe zo'n afspraak eruitziet, verschilt per partij. De onderwerpen hieronder horen er in elk geval in, zodat u weet wat u krijgt en wat niet.

Een hulpmiddel om afspraken te vergelijken, geen modelcontract.

Spreek ook af wie binnen uw organisatie het aanspreekpunt is, bijvoorbeeld de installatieverantwoordelijke. Die persoon krijgt de verslagen, beslist over herstel en houdt de vastlegging compleet.

Noodverlichting en brandbeveiliging: eigen regels

Sommige installaties in een bedrijfspand zijn aangesloten op de elektrische installatie, maar hebben eigen regels voor onderhoud en controle.

Noodverlichting. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt eisen aan wat noodverlichting doet als de stroom uitvalt. Voor beheer, onderhoud en controle geldt de algemene zorgplicht voor installaties in een gebouw (artikel 2.6 Bbl). Een praktische aanpak voor onderhoud en registratie staat in NEN-EN 50172:2024, een praktijknorm die het Bbl niet aanwijst. Noodverlichting kan goed mee in dezelfde ronde.

Brandbeveiliging. Voor installaties die bij brand alarm geven, zoals het ontruimingsalarm, gelden eigen regels voor inspectie en onderhoud. Dat werk doet een partij die daarin gespecialiseerd is. Volgens het CCV, dat de inspectieschema's voor brandbeveiliging beheert, blijft de eigenaar of gebruiker verantwoordelijk voor het laten uitvoeren ervan. Over beide onderwerpen gaat een apart artikel in de Kennisbank.

Veelgemaakte misverstanden

“Er is nog nooit iets misgegaan, dus onderhoud is niet nodig.” Een losse verbinding of een vervuilde verdeler geeft vaak lang geen klachten. Dat de installatie het doet, zegt weinig over hoe dicht ze bij een storing zit.

“Met een onderhoudscontract ligt de verantwoordelijkheid bij de installateur.” De uitvoering kunt u uitbesteden, de zorgplicht niet. Die blijft bij u als werkgever.

“Een nieuwe installatie hoeft nog geen onderhoud.” Ook in een nieuwe installatie kunnen verbindingen na verloop van tijd losser gaan zitten, en de belasting verandert met het gebruik. Een eerste ronde na de ingebruikname geeft bovendien een nulmeting om later mee te vergelijken.

“Thermografie vindt alles.” Een warmtebeeld laat alleen zien wat onder belasting warm wordt. Een beveiliging die niet afschakelt of een beschadigde kabel boven een plafond ziet u er niet mee. Daarom is het één onderdeel van onderhoud, naast kijken, testen en meten.

Wanneer schakelt u een vakman in?

Preventief onderhoud is altijd werk voor een vakman. Schakel er in elk geval een in als een van deze situaties voor u geldt.

• Er is nog nooit onderhoud of inspectie gedaan, of niemand weet wanneer het laatst.
• U merkt warmte, brandlucht, zoemen of verkleuring bij een verdeler of een aansluitpunt.
• Een groep of aardlekschakelaar slaat vaker af zonder duidelijke oorzaak.
• Een inspectierapport noemt gebreken die nog niet zijn hersteld.
• Er komt een grote verbruiker bij, zoals laadpunten, koeling of een machine.
• Uw verzekeraar of een huurder vraagt naar de staat van de installatie.

Eplus voert preventief onderhoud uit aan verdelers en verbindingen en herstelt gebreken uit een inspectierapport. Lees meer over onderhoud aan uw elektrische installatie. Meer over inspecties en veiligheid in het pand vindt u in de Kennisbank Veiligheid.